Thứ Ba, 14/04/2009 - 5:45 PM

Tình cảm đặc biệt giữa Chủ tịch Hồ Chí Minh và Hoàng thân Xuphanuvông

Hoàng thân Xuphanuvông.

1. Mùa thu 1945, cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền của nhân dân Việt Nam đã giành được thắng lợi. Giữa bộn bề công việc của những ngày đầu mới giành được độc lập, Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ, Chủ tịch Chính phủ lâm thời của nước Việt Nam vẫn đặc biệt quan tâm đến một vị hoàng thân của Hoàng tộc Lào. Đó là Hoàng thân Xuphanuvông

Hoàng thân Xuphanuvông là một người luôn không thích những trói buộc, không thích cuộc sống giàu sang nơi cung đình. Ông thích tìm hiểu cuộc sống thực tế của nhân dân mình, mong muốn được học hỏi nhiều điều, đi nhiều nơi v.v... để làm giàu vốn tri thức của bản thân mình.

Sau khi học ở Trường Anbe Xarô (Việt Nam), Hoàng thân sang tu nghiệp tại nước Pháp. Từng được đào tạo cơ bản và trở thành một kỹ sư cầu đường ở một trong những trung tâm chính trị, văn hóa lớn của thế giới (Paris, Pháp); từng biết và nói giỏi nhiều ngôn ngữ của các quốc gia; song lại rất yêu “nhân dân gian nan vất vả của mình”, Hoàng thân đã trở về làm việc tại Việt Nam, gần đất nước Lào thân yêu của ông.

Đang có mặt ở Vinh khi đó, Hoàng thân Xuphanuvông đã nhận lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Hà Nội hội kiến với Người vào ngày 4/9/1945. Lần đầu gặp nhau, trước mắt Hoàng thân khi đó, Hồ Chí Minh chính là tác giả bản “Yêu sách của nhân dân An Nam”, là một Nguyễn Ái Quốc - Người yêu nước đầy nhiệt thành cách mạng khi xưa ông đã từng được nghe nói.

Cũng là một người yêu nước chân thành và đầy nhiệt huyết, Hoàng thân thật sự ngưỡng mộ Chủ tịch Hồ Chí Minh, ủng hộ lý tưởng cuộc Cách mạng tháng Tám ở Việt Nam và khát vọng muốn làm “một cái gì đó” cho đất nước và nhân dân Lào của Hoàng thân trở nên mãnh liệt.

Sau cuộc hội ngộ lịch sử ấy, bằng niềm tin của chính bản thân mình vào một vị Hoàng thân yêu nước và yêu thương nhân dân các bộ tộc Lào, Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ quan tâm, theo dõi bước đường đấu tranh cách mạng của Hoàng thân, mà còn theo dõi từng bước trưởng thành của cách mạng Lào. Người luôn vui trước mỗi thắng lợi của nhân dân các bộ tộc Lào, lo nỗi lo khi mối tình đoàn kết Việt - Lào bị chia rẽ. 

Người từng nói “giúp nhân dân nước bạn là tự giúp mình”, song cũng không quên nhắc nhở rằng: Công việc của nước bạn là do bạn tự quyết định. Một Hồ Chí Minh thân tình, nồng hậu song cũng luôn tuân thủ nguyên tắc của tình đoàn kết quốc tế vô sản cao cả.

Cuộc gặp đầu tiên giữa Chủ tịch Hồ Chí Minh và Hoàng thân Xuphanuvông là bước ngoặt lớn, mở đầu trang lịch sử cùng chung một chiến hào đánh Pháp, Mỹ của nhân dân hai nước Việt - Lào sau đó. Cuộc gặp đó đã mở đầu một tình bạn hữu nghị thủy chung, trong sáng, đặc biệt, một mối thân tình thiêng liêng như “ruột thịt” trong lịch sử quan hệ  Lào - Việt và trong quan hệ quốc tế đương đại.

2. Sau này, khi đã trở thành lãnh tụ của nhân dân các bộ tộc Lào trong cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do và thiết lập Nhà nước CHDCND Lào, Hoàng thân từng nói, cuộc gặp gỡ định mệnh vào mùa thu ấy đã giúp ông “học được nhiều điều rất bổ ích”.

Người con trai út của Hoàng thân, Xixana Xuphanuvông (tên Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt là Chí Long) viết trong hồi ký của mình rằng: Một trong những ngày hệ trọng nhất trong cuộc đời của Hoàng thân là lần đầu tiên ông được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ông nhớ nhất lần gặp đó và “chính cuộc gặp gỡ đó, đã biến đổi ông từ một thái tử của Hoàng gia Lào thành người chiến sĩ cách mạng”.

Sau cuộc hội kiến, Hoàng thân và gia đình trở lại Vinh và Huế. Tiếp đó, theo yêu cầu của Chủ tịch Hồ Chí Minh, một đội quân tình nguyện Việt Nam đã hộ tống Hoàng thân trở về Lào an toàn. Từ đây, một Hoàng thân của Hoàng gia Lào nhưng cũng là một nhà cách mạng yêu nước bắt đầu một chặng đường hoạt động, đấu tranh cách mạng đầy gian truân ở Lào, ở Thái Lan và cả ở Việt Nam, rồi lại ở Lào, trong nhà ngục Phôn Khêng v.v... để kiên định thực hiện mục tiêu giải phóng đất nước Lào và đưa đất nước Lào “theo chế độ mà nhân dân Lào tự mình lựa chọn”.

Trở về nước vào tháng 10/1945, Hoàng thân đảm nhận chức vụ Bộ trưởng Ngoại giao và Tổng chỉ huy quân đội trong Chính phủ Lào Itxala (10/1945). Sau đó, khi Pháp gây hấn ở Nam Bộ và Nam Trung Bộ của Việt Nam và tấn công miền Nam Lào, Hoàng thân chỉ huy lực lượng kháng chiến Lào và quân đội liên minh Lào - Việt ở mặt trận Thà Khẹt (3/1946).

Trong điều kiện tương quan lực lượng quá chênh lệch, cuối cùng Hoàng thân và những người yêu nước đã phải rút khỏi Thà Khẹt. Khi vượt qua sông Mê Kông để rút sang Thái Lan, ông bị thương nặng và người chiến sĩ Lê Thiệu Huy của liên quân Lào - Việt đã anh dũng hy sinh để che đạn cho Hoàng thân.

Thời gian sau, khi Chính phủ lâm thời Lào Itxala bị phân hóa, Hoàng thân không trở về Viêng Chăn cộng tác với thực dân Pháp như một số thành viên khác mà tuyên bố “tin tưởng vào sức mạnh của nhân dân chúng tôi trong cuộc kháng chiến”. Ông và một số người yêu nước đã trở về nước, đi cùng cuộc kháng chiến của nhân dân Lào.

Cuối năm 1949, Hoàng thân đã nhận được thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh mời ông sang Việt Bắc làm việc, cùng Người bàn về nhiệm vụ cách mạng của hai nước trong sự nghiệp chống kẻ thù chung của nhân dân Đông Dương.

Tháng 8/1950, Đại hội Đại biểu quốc dân Lào họp, thành lập Mặt trận Neo Lào Itxala, Hoàng thân được bầu làm Chủ tịch Mặt trận Neo Lào Itxala, Thủ tướng Chính phủ kháng chiến kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao của Chính phủ Neo Lào Itxala.

Tháng 9/1950, Hoàng thân đã sang Việt Bắc gặp và làm việc cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh và ông Sơn Ngọc Minh, Thủ tướng Chính phủ kháng chiến Miên (Campuchia). Trên nguyên tắc bình đẳng, tôn trọng chủ quyền quốc gia, lãnh thổ, hết sức giúp đỡ nhau về mọi mặt để đưa cuộc kháng chiến của nhân dân ba nước Đông Dương đi đến thắng lợi hoàn toàn, những công việc chuẩn bị cho sự ra đời của Mặt trận liên minh đoàn kết Việt - Miên - Lào đã được xúc tiến.

Thời kỳ này, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Hoàng thân thường trao đổi thư từ, điện về những vấn đề liên quan đến nhiệm vụ của cách mạng Lào, đến việc xây dựng mối liên minh, đoàn kết trong cuộc chiến đấu chung của hai nước, để cùng hoàn thành nhiệm vụ giải phóng Đông Dương, “thành lập một xã hội mới, một xã hội nảy nở ra hạnh phúc, tự do, tình yêu và sự chân thành”

Chủ tịch Hồ Chí Minh và Hoàng thân Xuphanuvông, năm 1951 tại Việt Bắc.

3. Ngày 11/3/1951, tại Việt Bắc, Hội nghị liên minh nhân dân ba nước Việt - Miên - Lào họp đã quyết định thành lập khối liên minh chiến đấu của nhân dân Đông Dương.

Từ Việt Bắc trở về Lào,  Hoàng thân đã cùng những cán bộ lãnh đạo của đất nước Lào đẩy mạnh cuộc vận động, tuyên truyền nhân dân các bộ tộc Lào v.v... đoàn kết trong Mặt trận dân tộc thống nhất (Mặt trận Neo Lào Itxala 1950, Mặt trận Neo Lào Hacxạc 1956), phát triển mạnh cuộc kháng chiến. Hơn ai hết, cũng giống như Chủ tịch Hồ Chí Minh, Hoàng thân và các đồng chí: Cayxỏn Phômvihản, Nuhắc Phumsavẳn, Phumi Vôngvichít... đều hiểu sâu sắc rằng: đoàn kết là sống, chia rẽ là chết, nên ông đã không ngừng phấn đấu và trở thành linh hồn của khối đại đoàn kết các bộ tộc Lào.--PageBreak--

Sau đó, cùng với những thăng trầm của cách mạng Lào, Hoàng thân còn tham gia Chính phủ liên hiệp do Hoàng thân Xuvana Phuma làm Thủ tướng. Ông từng bị bắt giam trong nhà ngục Phôn Khêng cùng 15 đồng chí khác vào tháng 7/1959. Trong 300 ngày bị giam cầm đó, một Hoàng thân kiên cường cách mạng, kiên trì luyện tập thể thao, sống tràn đầy nghị lực và kiên định với con đường mình đã chọn, và đặc biệt là luôn nhớ về Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn là nguồn cổ vũ đối với mọi người xung quanh.

Thật đặc biệt, song không hề bất ngờ là trong số những tài liệu của Đảng và thư từ được chuyển ra ngoài của Hoàng thân, bà Viêng Khăm (người vợ Việt Nam của Hoàng thân, tên Nguyễn Thị Kỳ Nam) đã nhận được một bức chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh do Hoàng thân vẽ.

Trong nhà ngục, hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh - Người hơn Hoàng thân 19 tuổi và được ông kính trọng gọi là “Papa Hồ” đã thực sự trở thành “người cha tinh thần” theo đúng nghĩa của từ này.

Sau đó, ngày 24/5/1960, với sự giúp đỡ của một tổ công tác đặc biệt của Việt Nam, cuộc vượt ngục đã thành công. Hoàng thân và các đồng chí của mình cùng nhân dân Lào yêu nước lại tiếp tục cuộc hành trình đấu tranh cách mạng.

Trong suốt hành trình đi cùng cuộc kháng chiến của nhân dân các bộ tộc Lào, Hoàng thân luôn tâm niệm ý nghĩa những lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ý nghĩa sâu sắc món quà tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi cho ông.

Đó là một tấm lụa, một thanh kiếm và một bộ quần áo với lời giải thích: “Tấm lụa tượng trưng cho sự mềm mỏng và đại đoàn kết. Đoàn kết chặt chẽ như những sợi tơ trong tấm lụa. Mềm mỏng là để đối với nhân dân. Thanh kiếm là tượng trưng cho sự sắc sảo và kiên quyết. Còn bộ quần áo là để tặng cho cán bộ Lào thi đua giỏi nhất”.

4. Hơn 15 năm sau cuộc vượt ngục huyền thoại ấy, tháng 12/1975, Đại hội Đại biểu nhân dân toàn quốc họp ở Viêng Chăn đã quyết định xóa bỏ chế độ quân chủ và thiết lập chế độ dân chủ nhân dân. Lịch sử cách mạng Lào đã bước sang một trang mới với một thể chế nhà nước mới do nhân dân các bộ tộc Lào đồng lòng lựa chọn. Hoàng thân Xuphanuvông, vị lãnh tụ đức độ, tài năng, ngọn cờ đoàn kết của nhân dân các bộ tộc Lào, đã được bầu làm Chủ tịch nước, Chủ tịch Hội đồng nhân dân tối cao của nước CHDCND Lào.

Kể từ cuộc gặp đầu tiên (4/9/1945) đến cuộc gặp cuối cùng giữa Hoàng thân và Chủ tịch Hồ Chí Minh (7/7/1969 - ngày sinh nhật lần thứ 60 của Hoàng thân), Hoàng thân Xuphanuvông và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã rất nhiều lần gặp nhau, gửi thư từ, điện, bưu thiếp và ăn cơm cùng nhau. Mối thâm tình vừa là đồng chí, vừa như ruột thịt giữa hai vị lãnh tụ của nhân dân Việt Nam và nhân dân các bộ tộc Lào được lưu lại qua những bức ảnh, qua những câu chuyện kể, qua ký ức của những người cùng thời.

Rất nhiều bức ảnh đã ghi lại  khoảnh khắc trong những ngày Hoàng thân làm việc cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng, Chính phủ Việt Nam ở Việt Bắc, ở thủ đô Hà Nội. Bức ảnh chụp hai nhà lãnh đạo trong bộ quân phục gọn gàng, giản dị đang đứng trao đổi công việc; bức ảnh chụp hai vị lãnh tụ thân mật ngồi trên một cành cây khô trong chiến khu Việt Bắc v.v...

Trong số các bức ảnh đầy kỷ niệm hiện đang được lưu giữ ở Bảo tàng Hồ Chí Minh và ở nhiều nơi khác nữa của Việt Nam và Lào, còn có cả những bức ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh chụp cùng những người thân của gia đình Hoàng thân Xuphanuvông. Yêu quý các con của Hoàng thân, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt tên Việt Nam (Quang, Minh, Chính, Đại, Long...) cho họ.

Cũng trong hồi ký của mình, Chí Long từng viết: tình bạn giữa cha anh - Hoàng thân Xuphanuvông và Chủ tịch Hồ Chí Minh sâu sắc, gần gũi và thiêng liêng như ruột thịt. Trong phòng làm việc của Hoàng thân, có rất nhiều kỷ vật gắn bó với cuộc đời ông, song trong ngăn bàn ở căn phòng đó có những kỷ vật vô cùng quý giá, đó là hai chiếc phong bì: một chiếc Hoàng thân đề “với Hai ta” để những bức ảnh chụp ông và bà Viêng Khăm; chiếc nữa đề “với Papa Hồ” để những bức ảnh chụp cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Không chỉ dừng lại ở đó, trong chuyến đi công tác tại CHDCND Lào tháng 9/2008, đoàn cán bộ Bảo tàng Hồ Chí Minh khi đến thăm Di tích Chủ tịch Xuphanuvông ở thủ đô Viêng Chăn đã thực sự xúc động được nghe giới thiệu về cuộc đời, sự nghiệp cách mạng của Hoàng thân và tình bạn cao cả giữa Hoàng thân và Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Chúng tôi dường như xúc động hơn khi nhìn thấy trên góc tường bức ký họa chân dung: Chủ tịch Hồ Chí Minh, Lênin và Phiđen Cátxtơrô bằng chì đen. Mỗi khi nói về mối thâm tình đặc biệt giữa hai con người vĩ đại này, trong ký ức của chúng tôi vẫn hiện lên lời thuyết minh của bạn Thoong Vanh: Sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời, nhớ về Người, Hoàng thân từng nhắc Chí Long: “Hôm nay là ngày 19 tháng 5. Con đi mua hoa tươi, trái cây về để ta thắp hương tưởng nhớ Bác Hồ”.

5. Giờ đây, cả Chủ tịch Hồ Chí Minh và Hoàng thân Xuphanuvông đều đã đi xa, song cuộc hội ngộ đầu tiên, ân tình thắm thiết giữa hai người vẫn còn mãi. Cùng với thời gian, những kỷ niệm sâu sắc, tình bạn thiêng liêng giữa Hoàng thân và Chủ tịch Hồ Chí Minh hàm chứa trong những bức thư, bức điện, những bức ảnh, những kỷ vật và những câu chuyện kể mà chúng ta luôn nâng niu, gìn giữ ở Việt Nam, ở Lào mãi mãi là hiện thân của mối tình hữu nghị đoàn kết đặc biệt, sâu sắc Lào - Việt

ThS. Văn Thanh Mai
Phụ trách biên tập: Trần Thị An Bình - Nguyễn Trang Dũng - Trần Anh Tú
© 2004. Báo Công An Nhân Dân, Chuyên đề An Ninh Thế giới và Văn nghệ Công An. All rights reserved.
® Liên hệ với Tòa soạn khi phát hành lại thông tin từ Website này. Ghi rõ nguồn "CAND.com.vn"