Thứ Hai, 19/10/2009 - 3:40 PM

Về bài hát “Hãy nhớ lấy lời tôi”

Các cựu nữ tù chính trị cùng hát bài “Hãy nhớ lấy lời tôi” bên tượng đài anh Trỗi.

Khi thực hiện loạt bài viết: “Lò Bát quái Chí Hòa: Những chuyện sau cửa ngục", lúc ra thắp hương tại Đài tưởng niệm Liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi, chúng tôi và các cán bộ quản giáo cùng đi đã hết sức xúc động khi thấy các chị Trương Mỹ Hoa, Võ Thị Thắng và chị Nguyễn Thị Loan đứng trang nghiêm hát ca ngợi Liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi.

Giai điệu của bài hát này lần đầu tiên chúng tôi được nghe. Chị Trương Mỹ Hoa cho biết, đây là bài hát của nhạc sĩ Vũ Thành và các nữ tù chính trị đã tập hát từ khi còn ở trong tù.

1. Chỉ sống có 24 năm và vẻn vẹn có 9 phút trên pháp trường nhưng Nguyễn Văn Trỗi đã đi vào lịch sử kháng chiến chống xâm lược của nước ta như một biểu tượng của lòng quả cảm và khí phách anh hùng. Liên quan đến anh hùng Nguyễn Văn Trỗi, đã có một bài hát "Lời anh vọng mãi ngàn năm" rất nổi tiếng của nhạc sĩ phương Bắc: Vũ Thanh, nhưng còn có một bài hát khác, âm thầm tồn tại suốt 45 năm nay, được hầu hết các tù nhân chính trị từ Khám Lớn, Chí Hòa, Côn Đảo, Phú Quốc ghi tâm, tạc dạ, bài hát của một nhạc sĩ phương Nam: Vũ Thành - "Hãy nhớ lấy lời tôi". Không khó để chúng tôi "truy tìm" nhạc sĩ Vũ Thành, hiện ông đang giữ chức Chánh văn phòng của Hội Âm nhạc TP HCM.

Lần giở ký ức, ông kể, cuối năm 1964, ông là nhạc sĩ văn công của Đoàn Văn công Giải phóng miền Nam, đóng căn cứ tại Cà Tum, chiến khu Tây Ninh. Khi ấy, thông tin về hai chiến sĩ trẻ của Đội biệt động 65 nổi tiếng Sài Gòn là Nguyễn Văn Trỗi và Nguyễn Hữu Lời đã đặt bom nhằm tiêu diệt Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ thời bấy giờ là McNamara khi ông ta tới thị sát chiến trường miền Nam.

Lại nghe tin, các du kích ở một đất nước Venezuela xa xôi đã bắt được một tên giặc Mỹ, Trung tá Michael Smolen yêu sách đổi tự do cho anh Trỗi, nhưng sau khi tên tướng Mỹ được trả tự do, Mỹ - ngụy đã nuốt lời. 9h45’ ngày 15/10/1964 chúng đã đưa anh Trỗi ra sau nhà lao khám Chí Hòa để xử tử anh.

9 phút ngắn ngủi trên pháp trường anh vẫn cố gắng vạch trần tội ác của kẻ thù và hô vang: "Hãy nhớ lấy lời tôi... Đả đảo đế quốc Mỹ... Hồ Chí Minh muôn năm, Hồ Chí Minh muôn năm!". Thông tin về anh Trỗi nhanh chóng lan truyền trong các anh em chiến sĩ, ra tận vùng giải phóng, ai cũng phẫn nộ, dấy lên một phong trào "Noi gương và trả thù cho anh Trỗi" trên khắp chiến trường miền Nam.

Rồi sau ngày chị Quyên ra tù, được tổ chức bí mật đưa vào chiến trường Tây Ninh, nói chuyện với anh em bộ đội. Từ chị Quyên, cuộc sống thường nhật, 9 ngày ngắn ngủi của vợ chồng anh và sự hy sinh của anh Trỗi, hình ảnh anh Trỗi hiên ngang đứng trên pháp trường với chí khí lẫm liệt đã khiến nhạc sĩ Vũ Thành day dứt, thôi thúc ông phải viết một bài hát về anh.

Sau buổi chuyện trò với chị Quyên trở về hầm, nhạc sĩ Vũ Thành bắt đầu thai nghén bài hát về anh. Chỉ 2 ngày sau, bài hát "Hãy nhớ lấy lời tôi" ra đời. Khi tự nhẩm bài hát này, hình ảnh anh Trỗi đi giữa hàng cau, cây ô môi trước nhà, người mẹ già ngồi chờ con, anh Trỗi ngẩng cao đầu trước họng súng của kẻ thù đã khiến ông bật khóc.

Bài hát được hát lần đầu tiên bởi Chí Thanh, cũng là một nhạc sĩ đồng đội với ông. Điều ông không ngờ được rằng, trong thời gian Chí Thanh tập bài hát này, “Hãy nhớ lấy lời tôi” đã nhanh chóng được rất nhiều chiến sĩ thuộc nằm lòng.

Những năm ấy, Đoàn Văn công giải phóng miền Nam có ít người nhưng tinh thần mạnh mẽ lắm. Cuộc kháng chiến chống Mỹ những năm này đang vào thời ác liệt, các chiến sĩ đoàn văn công giải phóng biết chắc rằng, có những người nghe hát rồi ra trận sẽ không bao giờ trở về. Có khi đang xem diễn, anh em chiến sĩ phải ra trận.

Có những ngày, quân địch càn dữ, đoàn văn công không biểu diễn ban ngày mà chuyển qua diễn ban đêm, có khi bắt đầu vào lúc 2-3 giờ sáng. Nhạc sĩ Vũ Thành kể rằng, ngày ấy anh em thường nói với nhau là "Văn công còn diễn, bộ đội còn nghe. Bộ đội còn nghe, văn công còn hát".

Nhiều hôm trời mưa tầm tã, máy bay địch bay ràn rạt trên đầu, ở những cánh rừng, một sân khấu dựng tạm, văn công vẫn hát, vẫn diễn, bộ đôi ta vẫn xem. Đêm hát đầu tiên của “Hãy nhớ lấy lời tôi”, khi Chí Thanh hát đến đoạn "Hãy nhớ lấy lời tôi, hãy nhớ lấy lời tôi", ở dưới khán đài, rất nhiều chiến sĩ đã cùng nắm tay nhau hát vang.

Bài hát như có một sức mạnh kỳ lạ, nó nhanh chóng được phổ biến rộng rãi, từ Tây Ninh về Sài Gòn - Gia Định, sống mãnh liệt trong Khám Lớn, Chí Hòa rồi ra Côn Đảo. Cùng với nhiều bài thơ, bài hát cách mạng thời ấy, bài "Hãy nhớ lấy lời tôi" đều được các anh em tù chính trị thuộc lòng, không ít người coi “Hãy nhớ lấy lời tôi” như một nguồn lực kỳ lạ, sức mạnh tinh thần giúp họ vượt qua những trận đòn tra tấn ngày một tàn bạo và những đòn tâm lý chiến của kẻ thù...

Đầu năm 1965, Mỹ - ngụy quyết định đánh một trận càn vào cứ, máy bay trinh sát bay suốt ngày đêm trên đất rừng Tây Ninh. Không giờ phút nào là không nghe thấy tiếng đầm già L.19 rền trên đầu. Ban đêm, máy bay phản lực B.57 bay đi chụp hình, ánh sáng "manhêgiom" cứ lóe sáng cả bầu trời.

Rồi thì máy bay thám thính U.2 bay tít mù ở trên cao. Nơi bọn giặc nói là có Trung ương Mặt trận ở, có chủ lực quân Giải phóng mà chúng gọi là "Sư đoàn 9", có cái "Sở tâm lý chiến Việt Cộng" và Đài Phát thanh Giải phóng mà chúng thề sẽ làm cho tắt tiếng...

Nhạc sĩ Thành còn nhớ, đêm rạng ngày xảy ra cuộc càn, máy bay và pháo địch hoạt động dọn bãi rất dữ. Chúng oanh tạc mạnh những cánh rừng hồ nghi. Máy bay F.105 bay lượn ầm ầm suốt đêm. Tiếng bom nặng nổ liên thanh và tiếng pháo tầm xa bắn phạt cây rừng đổ rào rào.

Tưởng thế là đã dọn sạch du kích, sáng ngày chúng bắt đầu mở trận càn với cuộc nhảy dù xuống một xóm rừng gọi là xóm Cà Tum, nhưng chúng đâu ngờ, nơi chúng nhảy dù tập kích chỉ là căn cứ của Đoàn Văn công giải phóng cùng vài lực lượng hậu cần, khi ấy cũng đã được rút đi hết. Không thu lượm được gì, địch bắn phá bằng hết những gì còn lại, phần chúng đốt, phần thu gom, tất cả những bản thảo, tài liệu của nhạc sĩ Vũ Thành, bản thảo bài hát "Hãy nhớ lấy lời tôi" cũng bị thất lạc trong trận càn này...

Ông Thành nhớ lại, có lần, Trung ương Cục đón tiếp hai vị khách Cuba vào thăm chiến khu, Đoàn văn công được tham gia biểu diễn, đêm ấy, khi ca sĩ Chí Thanh thể hiện xong bài hát, ông mới biết, chị Quyên, vợ anh Trỗi cũng đang ngồi nghe và rất xúc động dưới hàng ghế khán giả. Đấy cũng là lần đầu tiên chị Quyên nghe được trọn vẹn một bài hát viết về anh...

Sau này, nhạc sĩ Vũ Thành có dịp trò chuyện với nhà báo Đinh Phong, một cựu phóng viên chiến trường (sau này ông Đinh Phong giữ chức Chủ tịch Hội Nhà báo TP HCM), ông Phong kể rằng, những ngày đi công tác miền Tây, không ít bận, ông ôm đàn hát bài “Hãy nhớ lấy lời tôi” cho bộ đội Khu 9 nghe.

Bài hát "Hãy nhớ lấy lời tôi".

2. Năm 1992, khi nhạc sĩ Vũ Thành đang làm Trưởng đoàn Văn hóa nghệ thuật Quân khu 7, trong một dịp tình cờ, ông được tháp tùng các nữ cựu tù quận Phú Nhuận ra lại Côn Đảo. Khi vừa ra đến nơi, hầu hết mọi người còn đang hồi tưởng lại những ký ức vừa đau thương, vừa bi tráng, ông giật mình khi nghe một nhóm nữ cựu tù đứng trang nghiêm và hát: "Nhà tôi có ô môi trước ngõ... Đời anh theo những gương anh hùng trước như hướng dương hoa càng tươi. Lời anh như cánh chim bay càng xa đến khắp nơi bốn phương trời. Cả thế giới đều ngợi ca tấm gương ngời sáng. Hãy nhớ lấy lời anh giết lũ Mỹ trả thù chung, chúng tôi đã sẵn sàng... Anh Trỗi ơi cuộc đời của anh ngời sáng hơn sao... Hãy nhớ lấy lời tôi...”.

Có lẽ đã hơn 30 năm, ông chưa một lần được nghe lại đứa con tinh thần của mình. Ông đứng lặng hồi lâu rồi nhẹ nhàng hỏi các chị có biết bài hát ấy ai sáng tác hay không? Các chị chỉ cười rồi lắc đầu, ông bảo, là của Vũ Thành sáng tác đấy, sáng tác để tưởng nhớ, như một nén nhang cho anh Trỗi. Hôm nay, Vũ Thành đang đứng trước các chị đây, ngỡ ngàng và mừng khôn xiết khi được nghe lại bài hát này.

Ngay khi ấy, ông lấy giấy viết, nhờ các chị hát và ghi lại, đêm ấy, ở nhà tù Côn Đảo, ông Thành đã phổ nhạc lại chính bài hát mà ông từng sáng tác năm 1964, sau khi anh Trỗi hy sinh được 20 ngày ấy! Mãi đến năm 1997, nghĩa là 32 năm sau khi ra đời, bài hát “Hãy nhớ lấy lời tôi” mới được xuất hiện trước công chúng, trong đêm kỷ niệm 70 năm của nhạc sĩ Vũ Thành, đêm ấy, bài hát “Hãy nhớ lấy lời tôi” được ca sĩ Lương Chí Cường thể hiện. Đây dường như cũng là lần duy nhất, sau ngày đất nước thống nhất, bài hát ấy được giới thiệu trước  công chúng...

Khi nghe chúng tôi kể chị Trương Mỹ Hoa cùng các nữ tù chính trị đã hát lại bài “Hãy nhớ lấy lời tôi” trước tượng đài anh Trỗi trong khám Chí Hòa, ông Thành không giấu nổi cảm giác bồi hồi, ông cũng không ngờ, bài hát về anh Trỗi lại có sức sống mãnh liệt đến vậy.

Đời người nhạc sĩ, ông sáng tác không ít bài hát, cứ ngỡ, bài hát ấy cũng sẽ chỉ sống trong một thời kỳ lịch sử, ai ngờ, như sự hy sinh đầy khí phách của anh Trỗi, “Hãy nhớ lấy lời tôi” vẫn tồn tại mãi trong lòng các chiến sĩ yêu nước và yêu mến anh!

Th.Thiên
Phụ trách biên tập: Trần Thị An Bình - Nguyễn Trang Dũng - Trần Anh Tú
© 2004. Báo Công An Nhân Dân, Chuyên đề An Ninh Thế giới và Văn nghệ Công An. All rights reserved.
® Liên hệ với Tòa soạn khi phát hành lại thông tin từ Website này. Ghi rõ nguồn "CAND.com.vn"