Thứ Ba, 15/06/2010 - 5:40 PM

Kỹ nghệ làm giả trầm hương

Cây dó bầu hàng chục năm tuổi nhưng chưa tạo được trầm hương.

Chỉ cần có trong tay một khúc gỗ cây dó bầu bình thường là các "thầy phù thủy" lập tức biến hóa nó thành trầm hương thứ thiệt bán ra thị trường thu lợi bạc triệu, bạc tỉ dễ như chơi. Những người bị sập bẫy bỏ tiền ra mua thứ hàng "dỏm" đó thường là các "đại gia đang lên", nhất là quý bà. Họ làm vậy là để khoe khoang cho thiên hạ biết về  "cái sự" giàu có của mình, nhưng có ngờ đâu ăn quả đắng...

Chuyện mới về cây dó bầu... 

Nhiều tài liệu khẳng định rằng, trên thế giới hiện chỉ có 4 quốc gia ở vùng Đông Nam Á có loại dó bầu (Aquilaria crassna), đó là các nước: Việt Nam, Lào, Campuchia và Myanmar. Cây dó bầu không chỉ tạo trầm hương, mà còn có thể cho kỳ nam quý hiếm. Tuy nhiên, cho đến nay, vẫn có không ít người nhầm lẫn giữa cây dó bầu và trầm hương, nên gọi nó là cây trầm hương. Chính vì sai lầm đó mới bị những "phù thủy" trầm hương cho ăn quả lừa...

Thực tế, trầm hương và kỳ nam đó là tích tụ nhựa của cây dó bầu bị một tác động nào đó làm cho tổn thương ở phần thân gỗ (hoặc rễ). Do bị tổn thương nên cây tiết ra chất nhựa màu nâu đen (có tài liệu gọi là phản ứng miễn dịch, hay phản ứng tự vệ chống lại sự nhiễm bệnh của cây dó bầu), dần dần qua nhiều năm sau mới tạo nên trầm hương, hoặc kỳ nam. Cho nên, với những người "đi điệu" (khai thác trầm hương), lặn lội trong rừng sâu, núi thẳm may mắn bắt gặp được một cây dó bầu có thân sần sùi, tán lá chuyển màu vàng, khô nhiều cành... thì coi như "trúng đậm". Vì, theo kinh nghiệm cho thấy, những cây dó bầu đó đã bị nhiễm bệnh nặng và đương nhiên "ăn trầm" có chất lượng tốt (gọi là trầm zách); thậm chí có khi rễ còn cho được kỳ nam...

Song, có thể nói rằng, hiện nay chuyện "dân điệu" ở nước ta ngậm ngải lên núi tìm trầm dường như trở thành chuyện hiếm, nếu không nói là... cổ tích! Bởi vì, hầu hết những cánh rừng nguyên sinh, nhất là rừng trong dãy Trường Sơn của khu vực miền Trung và Tây Nguyên, đã bị tàn phá khủng khiếp đến cạn kiệt thì làm gì còn cây dó bầu để mà "ngậm ngải tìm trầm"!

Đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng của cây dó bầu, trong khi mặt hàng trầm hương, kỳ nam lại đang bán chạy và được giá trên thị trường thế giới, nên từ những năm đầu thế kỷ XXI, những người chuyên khai thác trầm hương đã nghĩ ra cách đưa hạt cây dó bầu từ rừng về ươm trồng tại các vườn nhà. Họ làm vậy là để giữ lại giống dó bầu quý hiếm, đồng thời có thể khai thác trầm hương theo kiểu "nhân tạo".

Chỉ cần ươm, trồng một cây dó bầu trong khoảng thời gian 7-8 năm sau, họ có thể tác động vào nó bằng cách khoan thân cây và dùng hóa chất cấy để nhử... cho cây tiết ra chất nhựa đặc biệt kia. Miền núi Tiên Phước (Quảng Nam) cũng là một trong những địa phương ươm, trồng cây dó bầu phổ biến nhất thời ấy...

Chế biến sản phẩm trầm hương từ cây dó bầu.

Nhưng gần 10 năm sau, về lại Tiên Phước hỏi thăm chuyện trồng cây dó bầu tạo trầm hương mới thấy nổi lên nhiều vấn đề. Nếu những năm đầu, trồng cây dó bầu hái ra tiền thì bây giờ số người hứng thú với nó giảm dần. Bởi, giá bán cây con và hạt dó bầu hiện nay đang tụt thê thảm...

Tại xã Tiên Cảnh, một trong số xã trồng cây dó bầu nhiều nhất của huyện Tiên Phước, Chủ tịch xã Bùi Văn Ứng, cho hay: Số lượng cây dó bầu kể cả nhỏ và lớn của xã hiện chỉ còn gần 9.000 cây; trong đó có hơn 3.000 cây từ 8 năm tuổi trở lên đã vào thời kỳ khai thác trầm hương. Cả xã có gần 2.176 hộ dân, với hơn 11.000 nhân khẩu thì tính ra số lượng cây dó bầu đó còn quá khiêm tốn...

Theo ông Ứng và các cán bộ trong xã, vào những năm đầu mới trồng cây dó bầu thì cây con bán ra giá thấp nhất cũng 30.000 đồng/cây. Bên cạnh đó, nhiều vườn nhà ở trong xã cũng có cây dó bầu lâu năm nên đến tháng 4, tháng 5 thì cho hạt. Ngoài việc đem ươm hạt tạo nên những vườn dó bầu con, người dân còn bán ra mỗi hạt giá từ 1.000 đồng - 1.200 đồng. Từ đó, các gia đình ở miền núi Tiên Cảnh đều "dựa" vào việc ươm cây dó bầu và bán hạt của nó để lấy tiền trang trải cuộc sống gia đình...

Ông Ứng nhớ lại: "Hồi đó, buổi sáng chỉ cần làm siêng chạy ra gốc dó bầu lâu năm nhặt một bụm hạt rụng thì có tiền uống cà phê vô tư"... Trầm ngâm một lúc, ông Ứng lại thở dài: "Đó là chuyện trước đây, bây giờ hạt dó bầu bán rẻ như cho, giá bán chỉ còn từ 100 đồng - 200 đồng/hạt; cây dó bầu con giá bán tụt xuống 2.000 đồng/cây". Ông Ứng giải thích rằng, để tìm đầu ra cho cây dó bầu con và hạt dó bầu, có một vài người ở Tiên Phước "xông" ra tận nước ngoài, như anh Trần Vũ Linh ở Tiên Mỹ, đi tìm thị trường tiêu thụ bên Malaysia, song cũng không mấy khả quan, do chi phí đi lại, tiền vận chuyển đắt đỏ...

Cũng xuất phát từ nguyên nhân sa sút về việc ươm, bán cây dó bầu con, cũng như bán hạt của nó, một số kẻ đã nghĩ ra chiêu kiếm tiền bằng cách "phù phép" gỗ cây dó bầu thành những sản phẩm trầm hương, đánh lừa thị hiếu của những người ít hiểu biết về trầm hương, thuộc hạng dân chơi "nửa mùa", "trưởng giả học làm sang"... --PageBreak--

Bí quyết “hô biến” dó bầu thành trầm hương

Chủ tịch xã Tiên Cảnh, Bùi Văn Ứng, khẳng định với chúng tôi rằng, những cây dó bầu trong vườn nhà có tuổi từ 7-8 năm là có thể tác động cho nó tạo trầm. Từ khi các vườn dó bầu ở Tiên Phước đã vào giai đoạn tác động tạo trầm thì nhiều nhóm thợ chuyên làm cái việc tạo trầm cũng được khai sinh. Hầu hết các nhóm thợ tạo trầm từ cây dó bầu là của các cơ sở buôn bán trầm hương trên địa bàn. Các cơ sở này trả lương cho thợ để đưa đi làm theo hợp đồng với chủ nhân tại những vùng có cây dó bầu và mỗi nhóm đều giấu kỹ một bí quyết tạo trầm rất riêng...

Anh Nguyễn Hảo, trú ở thôn 5, Tiên Mỹ, Tiên Phước, là người có thâm niên "đi điệu" ở các vùng rừng từ Quảng Nam, cho tới Quảng Ngãi, Phú Yên, Khánh Hòa, cũng là một trong số người nghĩ ra cái chuyện đưa hạt giống dó bầu về vườn ươm trồng và khoan, cấy tạo trầm ở thân cây dó bầu. Nghĩ là làm, anh Hảo "giải nghệ" nghề "đi điệu", về Tiên Mỹ thành lập Công ty TNHH Hảo Tường chuyên kinh doanh, chế biến trầm hương. Anh xác định, khi cây dó bầu trồng được 7-8 năm, thân sẽ lớn cỡ thùng đựng nước (đường kính chừng 20cm trở lên), chủ nhân thuê các nhóm thợ tạo trầm tới để tiến hành khoan lỗ.

Việc khoan lỗ trên thân cây dó bầu thì nhóm nào cũng làm như nhau, song đưa vào đó hóa chất gì để cây mau tiết ra nhựa tạo nên trầm mới là quan trọng... Anh Hảo còn  mạnh dạn đứng ra nhận nuôi dưỡng, giáo dục và dạy nghề (làm các đồ thủ công mỹ nghệ bằng thân cây dó) thường xuyên cho 6-7 thanh thiếu niên hư tại địa phương ngay cơ sở kinh doanh, chế biến trầm hương của mình. Anh "khoe" với chúng tôi, việc anh nuôi dưỡng, dạy nghề, giáo dục thanh thiếu niên hư vừa qua cũng được nhận giấy khen của Giám đốc Công an tỉnh Quảng Nam... Nhưng, hỏi riết về công thức pha chế hợp chất cấy vào các lỗ khoan trên thân cây dó bầu cho mau tạo trầm hương, anh cũng chỉ tiết lộ "nhỏ giọt" rằng, đó là sự pha trộn giữa acid sulfuric, clo và muối ăn...   

Một khối trầm hương giả trông giống như hàng thật.

Song, không phải gia đình nào có cây dó bầu 7-8 năm tuổi đều muốn giữ lại để tạo trầm hương. Cuộc sống người nông dân ở miền núi Tiên Phước còn lắm khó khăn nên đa số "ăn nóng", bán lại cây dó bầu trong vườn cho những tay chuyên buôn trầm hương. Mỗi cây dó bầu có độ tuổi đó giá bán chỉ chừng vài triệu đồng. Người mua cây dó bầu tại các vườn thỏa thuận với chủ nhà để cây lại trong vườn, rồi cho khoan lỗ, cấy hóa chất vào thân cây và chờ đợi.

Khoảng hai năm sau, cây dó bầu tạo được trầm thì họ mới đốn hạ đưa về làm thành các món đồ mỹ nghệ đưa ra thị trường tiêu thụ... Tuy nhiên, nhiều tay buôn bán trầm hương "ăn xổi" bằng cách mua cây dó bầu chưa tạo trầm vẫn đốn hạ ngay và đưa về biến hóa nó thành những cây trầm hương thứ thiệt đánh lừa khách hàng hốt hàng chục, hàng trăm triệu đồng dễ như lấy đồ trong túi...

Dò hỏi mãi cuối cùng chúng tôi cũng được một người quen giới thiệu gặp T. là tay buôn bán trầm hương có tên tuổi, để học hỏi kỹ nghệ làm giả trầm hương từ cây dó bầu bình thường. Sau một chầu nhậu thịt rừng, "đứt" cả thùng Heineken, T. mới chịu "bật mí". Thì ra, các công đoạn làm giả trầm hương không có gì phức tạp cả...

Sau khi mua, đốn hạ những cây dó bầu chưa tạo trầm đưa về, người ta cho đục, đẽo thành những hình thù giống y chang cây dó trong rừng bị tổn thương và đã tạo trầm. Tiếp đó thì khoan lỗ rồi dùng acid sunfuric loãng nhỏ vào các lỗ cho cháy nám đen... T. nhếch mép cười ruồi, giải thích: "Làm vậy thì lúc tẩm (nhuộm) màu đen và ướp tinh dầu trầm cho cây dó này, sẽ làm cho người mua lầm tưởng cây trầm loại thiệt, những lỗ ấy do ong, kiến đục từ hàng chục năm trước".

Theo T thì người ta còn lấy những cục gỗ dó bầu cắt ra từ thân, cành, ngọn... (gọi là xác trắng) rồi giao cho các tay thợ điêu khắc tài hoa đục đẽo làm nên những đồ thủ công mỹ nghệ đa dạng, đa hình (như: Phật Di Lặc, Thần tài, sư tử, rồng, rắn...). Cây dó bầu tạo hình để giả cây trầm và những đồ thủ công mỹ nghệ kia phải đem sấy khô trước khi tẩm màu đen và tinh dầu trầm thật để đánh lừa khách hàng.

Để có nước màu đen tẩm cho hàng giả trầm, phải sang vùng núi thuộc khu di tích Chămpa - Mỹ Sơn (Duy Xuyên, Quảng Nam) tìm cây chuồn, chặt mang về nấu lấy nước. Nhiều nơi gọi cái thứ nước đen sền sệt này là nước Ô Dước, đem cồn và tinh dầu trầm trộn vào nó và đun sôi lên, rồi nhúng hàng giả trầm vào. Muốn cho thứ hỗn hợp này ngấm vào sản phẩm trầm giả dày hay mỏng cũng tùy thuộc vào thời gian đun nhất định...

Cho nên, người mua sản phẩm trầm hương giả có dùng dao gọt và đốt lên để thử cũng nghe mùi trầm hương thơm nức mũi. Và, người không hiểu biết về trầm hương sụp bẫy "hàng dỏm" là chuyện thường...

T. bảo: "Trung bình mỗi ký sản phẩm giả trầm bán khoảng 10-15 triệu đồng. Song, gặp các tay đại gia loại mới lên muốn mua một cây trầm để trong nhà khoe cái sự giàu thì mình "chém" hàng trăm triệu đồng dễ ẹt...". T. cười cười nói: "Không chỉ mấy đại gia, trưởng giả trong nước đâu; ở nước ngoài cũng có lắm anh dính bẫy đấy. Song, người nước ngoài "tay mơ" kia, chứ hạng chuyên buôn bán trầm hương thì đừng hòng qua mặt họ, lạng quạng ăn đòn ngay...".

Rồi bất ngờ, T. nhắc lại vụ trúng đậm kỳ nam của 4 thanh niên làng Mỹ Hảo, xã Đại Phong (Đại Lộc, Quảng Nam) cách đây hơn 5 năm về trước, cho rằng, đó là kịch bản được dựng lên bởi các tay buôn trầm. Họ mua kỳ nam ở Myanmar đưa về bán không chạy nên móc nối với nhóm "đi điệu" mang lên vùng rừng giáp ranh Gia Lai - Kon Tum, tung tin là tìm thấy kỳ nam từ rễ cây dó bầu hàng trăm năm tuổi. Thế là, các tay buôn trầm hương, kỳ nam khắp nơi đổ xô về, thì thọt mua đi bán lại cái sản phẩm trước đó bị ế ẩm...

Vụ này, 4 tay thanh niên của làng Mỹ Hảo được chủ "đãi hậu" nên có tiền mua sắm xe cộ, nhà, đất... Câu chuyện của T. thực, hư thế nào thì chưa rõ; song trước đây đồng nghiệp của chúng tôi cũng đã tìm được người cuối cùng mua lại kỳ nam mà 4 thanh niên ở làng Mỹ Hảo tìm được. Anh này tên Thắng ở TP HCM, mua số kỳ nam kia với giá 700 triệu đồng/kg, mang qua Đài Loan chào bán giá gần 1 tỉ đồng hòng kiếm lời, song đã làm trò cười cho dân buôn trầm chuyên nghiệp ở xứ Đài vì không có giá kỳ nam nào cao ngất nghểu vậy cả!

Long Vân
Phụ trách biên tập: Trần Thị An Bình - Nguyễn Trang Dũng - Trần Anh Tú
© 2004. Báo Công An Nhân Dân, Chuyên đề An Ninh Thế giới và Văn nghệ Công An. All rights reserved.
® Liên hệ với Tòa soạn khi phát hành lại thông tin từ Website này. Ghi rõ nguồn "CAND.com.vn"