Căn nhà ấy luôn sáng đèn, ấm lửa những lúc chiều đông ảm đạm của miền rừng heo hút. Đó là nhà của vợ chồng thầy giáo Nam và cô Hồng, nhưng chỉ có cô dạy ở trường này, còn thầy Nam phải dạy xa hơn một chút, tận một bản sâu hơn của huyện miền núi. Cả hai thầy cô đều học cùng trường sư phạm và họ đã yêu nhau từ đó.
Ở nơi tưởng như vắng bóng người ấy lại có một ngọn lửa nhỏ vẫn sáng mỗi đêm. Ngọn lửa ấy tỏa ra từ căn nhà cấp bốn cũ kỹ, mái ngói thẫm màu rêu, nơi ông Sáu, một cựu chiến binh tình nguyện chọn làm chỗ nương thân khi bước vào tuổi xế chiều.
Gã bước xuống xe vừa lúc chuông giáo đường vang lại từng hồi giục giã. Đây đó các ngả, tiếng đầu gậy lộp cộp nện xuống nền đường rải nhựa xen lẫn tiếng sàn sạt dép lê nổi lên mỗi lúc một gần. Chẳng mấy chốc, mấy ông bà lão lố nhố tiến vào bên trong khoảnh sân còn tối om om.
Ik nhìn con ngủ, miệng vẫn đều đều bài hát ru quen thuộc “Nếu em có được anh, em sẽ cùng anh đi lên rẫy... Cùng nhau hái lá mì, cùng ăn cơm với gia đình là hạnh phúc cuộc đời em...”. Tiếng ru nhẹ nhàng, lan đều theo hơi thở nhịp nhàng của Gyang.
Nhà bố Vũ ở một thị tứ tương đối nhộn nhịp. Vì thế, vừa qua rằm tháng chạp đã thấy mai, đào, quất bày bán rực rỡ cả mấy cung đường lớn nhỏ. Trời khá rét. Mưa bụi lay phay, đủ đọng trên những cánh hoa làn sương mỏng nhẹ, tựa khói. Trong nỗi hân hoan chưa hết phần choáng váng, Vũ vững lòng hơn khi thấy nhà bố bày biện mai, quất rực rỡ để đón mình.
Người mẹ già ngồi bên nấm mộ đứa con mình đợi những nén nhang đang cháy dở. Nhưng rồi những nén nhang đã tàn từ lâu mà mẹ vẫn còn ngồi đó. Bên tai mẹ văng vẳng như có tiếng hát hòa trong tiếng đàn. Mẹ nhận ra đó là tiếng hát, tiếng đàn của con trai mẹ. Những bài ca quen thuộc như thế anh đã mang theo vào chiến trường.
Hồng bước chậm vào bãi lau. Lá lau khẽ chạm vào vai áo, như đang chào cô. Vô tình, Hồng dừng lại đúng chỗ ngày xưa Dũng từng đứng. Đất ở chỗ này vẫn hơi dốc như thế và nước sông vẫn chảy. Chỉ có Hồng là khác, không còn là cô gái mười tám tuổi ngày xưa, chỉ biết đỏ mặt khi nghe một câu tỏ tình.
Đêm ấy đã khuya, ông Chương thấy một vùng ánh sáng chói lóa xuất hiện, gọi mời. Ông ngồi dậy, dắt con ngựa đi như bị sai khiến. Một thảo nguyên mênh mông đẹp như trong cổ tích hiện ra trước mắt. Hình như, đang là buổi sáng, vì ông ngửi thấy mùi nắng mới và có tiếng gió bên tai. Ông vừa đi vừa nghĩ. Con ngựa chợt hí lên rồi tung bờm phi nước đại.
Thuần là con của biển, lớn lên cùng tiếng sóng và mùi tanh của cá. Biển cả đối với Thuần không chỉ là nguồn mưu sinh, mà là một sinh thể vĩ đại, đầy bí ẩn và cũng đầy hào phóng. Nó cho anh tôm cá, cho anh cuộc sống, nhưng đôi khi cũng nổi giận dữ dội, cướp đi những người thân yêu.
Tòa nhà liên cơ 32 tầng hiện lên sẫm đen cuối phố, những ô cửa sáng lác đác như đôi mắt chưa chịu ngủ. Tầng 21 là một vệt sáng trắng - lạnh, đều, như một ý nghĩ không cho cảm xúc chen vào. Tầng 21. Nơi anh đứng. Nơi chữ ký ấy tiếp tục thở. Nơi tôi phải đến nếu muốn biết mình phải giết ai: anh, hay phần còn lại của chính mình.
Gương mặt Sầm sẫm lại trong một nhịp rất nhỏ. Một giọt mồ hôi rịn ra ở thái dương dù trời đang rét. “Già rồi. Lẫn lộn hết cả rồi”. “Thế chuyện cô Tro, cũng chỉ là lẫn lộn thôi?”. Cái tên Tro rơi xuống bãi đất ẩm sau chợ như một hòn đá. Sầm không cười nữa. Hàm siết lại. Bàn tay nắm rồi buông. “Đã hai chục năm. Chết cũng không để cho yên à? Xới lên để làm gì?”. “Để ngủ!”, bà nói nhỏ nhưng cương quyết.
Mất chồng là một bi kịch của đời Hồ Vân. Chị như đóa hoa rơi xuống xoáy nước, mặc sức để nó quay cho tơi tả. Mười năm qua, mỗi ngày chị đều đi chiếc xe đạp Nhật đã cũ đến ngôi trường cấp hai để dạy môn học mà chắc chắn không có ai cần học thêm để bổ sung kiến thức - Địa lý.
Chiều ba mươi, ba ngồi nhìn xa xăm. Cánh đồng phía trước nhà lúa mạ lên xanh. Cái vệt xanh đến nghẹn ngào kéo dài tới tận chân trời. Tôi ngồi thềm hiên lau chùi mấy cái bóng đèn dầu hỏa, thấy trong mắt ba sáng lên một điều gì đó, như là vừa biết chấp nhận vừa nhen nhóm chút hy vọng cuối cùng.
Tôi vừa làm việc được gần năm phút thì nghe thấy tiếng la hét, và đột nhiên có rất nhiều người vây quanh tôi…
Thời con gái, biết bao kẻ dòm ngó nhưng Thảng không để ý đến ai. Ả chê trai làng Hà Lộc lêu lổng, hút xách. Còn mấy gã thanh niên đi xuất khẩu lao động về thì luôn cậy có tiền. Bọn nó thường phóng xe vù vù như ngựa hoang khoe vó tốt, đêm đến, huýt sáo gọi Thảng ơi, Thảng ơi nhưng ả không thèm trả lời.
Lửa đã thôi cháy trong lão. Lão gồng mình rồi quật xuống. Hai giọt nước mắt rỉ ra, vón lại như đá. Lão thành sợi khói, nhẹ bẫng vút bay đi. Mọi gương mặt khổ đau, uất hận, hả hê, thống khoái, hồng hào, tai tái, cháy xém... lướt qua thân xác lão, biến thành những bông tuyết trắng muốt.
Tôi đọc Nguyễn Thị Kim Hòa từ 10 năm trước, đó là tập truyện ngắn “Đỉnh Khói”, do NXB Văn hóa - Văn nghệ phát hành, sau khi cô gái nhỏ nhắn này đoạt Giải Nhất cuộc thi truyện ngắn Tạp chí Văn nghệ quân đội (2013-2014).
Một cuộc giằng co câm lặng nhưng khốc liệt xuyên thế kỷ đang diễn ra trên cùng một viên gạch. Một bên là Tùng - đứa cháu nội tội nghiệp muốn lôi sự thật ra ánh sáng để trả nợ nghiệp. Một bên là tàn dư ký ức của ông tổ - kẻ hèn nhát đang dồn chút tàn lực cuối cùng để chôn vùi tội ác, để bảo vệ cái danh dự hão huyền của dòng tộc.
Vân tựa đầu lên vai anh, khẽ nói: “Em yêu anh, Hà ạ! Em tin là duyên phận cho mình gặp nhau”. Hà không nói, chỉ siết chặt bàn tay Vân. Trong rừng chiều, nắng đổ vàng như mật, gió khẽ lay tán lá trên đầu, và hai tâm hồn lặng lẽ tìm thấy nhau.
Bên ấm trà nóng. Hơi thơm của những bông nhài vườn nhà phảng phất. Câu chuyện bà Ve càng thêm rôm rả. Chẳng có chuyện gì ngoài chuyện Tết. Bà Vui được nghe chuyện Tết của người Tày. Bà Ve bảo Tết Tày vui lắm. Có Tết chung, Tết riêng. Tết riêng là Tết mỗi nhà. Tết chung là Tết Thổ công làng.
