Chào bạn!      
Trang nhất > An Ninh Thế Giới > Phóng sự
Sự thật về bài thơ "Khóc Tổng Cóc" - Kỳ 2
8:30, 04/08/2008

Phía trong ngôi nhà của ông Tổng Cóc.

Xưa nay, người ta đều hiểu rằng, bài thơ nổi tiếng "Khóc Tổng Cóc" của Hồ Xuân Hương là "lời điếu văn" (khi ông Tổng Cóc chết) lạnh lùng đầy sự nhạo báng dành cho cường hào ác bá, xấu xí như cóc, đã khiến cuộc đời bà phải "bảy nổi ba chìm". Người ta kể một câu chuyện y như nhau rằng, người mẹ quá nghèo túng nên đã gả con gái cho một tên trọc phú, người ngợm chẳng ra gì. Sự thật về bài thơ này hoàn toàn khác.

>>Sự thật về ông Tổng Cóc

Làng Gáp quê Tổng Cóc vốn là vùng chiêm trũng. Con gái đồng chiêm cần ở nết chịu thương chịu khó, chân lấm tay bùn. Dân gian Tứ Xã  kể chuyện rằng cách đây vài chục năm, đàn ông Tứ Xã tìm hiểu cô nào là phải thức từ chập tối đến sáng, ẩn nấp trước nhà cô ấy để... rình trộm. Nếu cô nào hay thức khuya, dậy sớm, hay lam hay làm thì mới lấy làm vợ. Tiêu chuẩn người đàn bà quý nhất ở cái "lưng ong đùi dế", chứ không phải dáng thanh yểu điệu như nàng dâu Hồ Xuân Hương.

Hồ Xuân Hương là con gái ông đồ xứ Nghệ, nhưng đã theo cha ra kinh kỳ dạy học từ nhỏ, chỉ biết đến đèn sách nên có thể nói nàng không khác gì một tiểu thư nơi đô hội. Do không biết làm việc đồng áng, nên dưới con mắt của những người nhà quê, Hồ Xuân Hương chỉ là cô gái hư hỏng, lười nhác, quen ăn trắng mặc trơn, hoang phí, chỉ giỏi thói thơ phú giễu đời.

Theo Hồ Quỳnh gia phả (gia phả họ Hồ ở Quỳnh Lưu, Nghệ An) thì bà Hồ Xuân Hương sinh năm 1772, mất năm 1822, ở làng Quỳnh Đôi. Thân sinh của bà là ông Hồ Phi Diễn, đậu tú tài năm 24 tuổi. Nhà nghèo, ông ra Bắc dạy học kiếm sống, sau lấy một cô gái họ Hà làm vợ lẽ. Hồ Xuân Hương chính là kết quả của cuộc hôn nhân này.

Dân làng Gáp vẫn truyền khẩu thơ bà để mua vui, nhưng họ không thán phục tài thơ của bà mà chỉ coi bà là hạng đàn bà lộng ngôn. Họ kể đủ chuyện xấu về bà, vì bà đã không những tranh vợ cướp chồng mà còn làm cho gia đình ông Tổng Cóc tan nát.

Ở tổng Gáp ngày xưa, cũng như Tứ Xã ngày nay, từ cụ già cho đến đứa trẻ cũng đều biết đến hai câu thơ có ý miệt thị Hồ Xuân Hương: "Đánh gốc, bốc trà, may Tú Điếc/ Cá Kình mắc lưới, phúc nho Trâm". Xưa kia, trẻ con trong làng thường đọc rộn ràng hai câu thơ này cứ như vè. Các cụ đồ nho, giáo viên ở quanh vùng khi giảng về thơ Hồ Xuân Hương đều đọc và giải thích cho học trò hai câu thơ có vẻ khó hiểu này.

Trong con mắt người dân làng Gáp, Tổng Cóc là người giàu có, hào phóng, lại tài giỏi hơn người, nên nữ sĩ Hồ Xuân Hương cứ mê như điếu đổ, mặc kệ việc ông đã có tới hai bà vợ. Anh chàng Tú Điếc cũng từng ngấp nghé thích nàng, nhưng bị bố mẹ ép lấy vợ quê để lập trang ấp. Chàng nho Trâm cũng mê mẩn Hồ Xuân Hương, nhưng nàng chỉ coi Trâm là bạn.

Tổng Kình mê Hồ Xuân Hương và nàng cũng dành hết tình cảm cho Tổng Kình, nên chấp nhận làm thân vợ lẽ. Vợ chồng đều có tính phóng túng nên sớm vong gia bại sản, mất cả nhà cửa, đồ tam bảo. Chính vì lẽ đó, người làng Gáp và những người xung quanh chỉ kể chuyện xấu về Hồ Xuân Hương. Nếu Tổng Cóc được coi là thần tượng, văn võ toàn tài, đầy nghĩa hiệp, thì Hồ Xuân Hương bị coi là tà ma quỷ ám hại đời Tổng Cóc. Họ ví Tổng Kình như con cá kình mắc phải lưới tình của Hồ Xuân Hương mà thân bại danh liệt, nên mới làm ra hai câu vè trên.

Ông Nguyễn Bình Ngạn và ông Nguyễn Bình Phúc dẫn tôi ra khu vực chùa Vắp Cổ, hiện nằm ngay cổng vào khu 19, cách đê sông Hồng chừng 2,5km. Xưa kia, ngôi chùa này nằm ở đầu làng, hiện vẫn còn 2 cây đa cổ thụ khổng lồ làm minh chứng. Trước đây, cổng làng có 3 cây đa, nhưng đã chết mất một cây, hiện một cây cũng đang ngắc ngoải. Theo các cụ già ngót trăm tuổi trong làng, khi bé xíu, họ đã thấy những cây đa to như thế này rồi. Tuổi của hai cây đa này phải vài trăm năm, thậm chí cả ngàn năm.

Hơn 200 năm trước, đất đai, ao hồ nhà ông Tổng Cóc trải từ đầu làng đến giữa làng. Hiện dấu tích cái hồ của gia đình ông Tổng Cóc vẫn còn đó, nhưng đã bị chia năm xẻ bảy thành những cái ao nhỏ, chia cho các hộ dân.

Chuyện rằng, để chiều lòng bà Hồ Xuân Hương, ông Tổng Cóc đã cho đắp một gò đất giữa hồ và làm một "nhà thủy tạ" trên gò đất đó, lại có cầu kiều bắc ra, tốn kém không biết bao nhiêu tiền của. Mục đích xây "nhà thủy tạ" là để người vợ lẽ Hồ Xuân Hương tránh phải giáp mặt nhiều với bà cả, bà hai. Tại đây, bà được thỏa sức nghỉ ngơi, lấy cảm hứng làm thơ, dạy học.

Hồ nước này từng được Tổng Cóc dựng nhà Thủy Tạ cho Hồ Xuân Hương nghỉ ngơi.

Ông còn cho người nạo vét hồ, thả sen quý mọc đầy quanh "nhà thủy tạ", để hàng ngày, Hồ Xuân Hương với tay ra là hái được sen ướp trà thơm đãi khách. Dưới hồ, ông thả toàn cá ngon để người vợ yêu thưởng thức. Vườn cây bên hồ, ông dành một sào đất để trồng chanh cho vợ gội đầu. Dân làng còn kể, tóc bà Hồ Xuân Hương đen óng, dài chấm đất, mỗi khi gội, cuộn đầy một chậu, nên phải dùng nhiều chanh mới đủ.

Quanh hồ nước, ông Tổng Cóc cho trồng toàn liễu, rủ bóng xuống hồ rất đẹp. Chuyện là bên làng Sơn Dương cũng có một cái hồ, gọi là hồ Thất Liễu (hồ có 7 bờ, nên dân làng gọi là hồ Bảy bờ. Vì hồ trồng toàn liễu xung quanh, nên bà Hồ Xuân Hương gọi là hồ Thất Liễu, từ đó, dân gọi theo tên do bà đặt). Bên hồ Thất Liễu có tảng đá xanh, rất phẳng, rộng chừng 4m2.

Hàng ngày, Hồ Xuân Hương vẫn cùng Tú Điếc, nho Trâm, Tổng Cóc và bạn bè ngồi trên tảng đá, ngắm cảnh, làm thơ. Chuyện Hồ Xuân Hương thường làm thơ bên hồ Thất Liễu các cụ già ở Sơn Dương vẫn kể rành rẽ. Mấy chục năm trước, tảng đá, hồ nước vẫn còn, nhưng giờ người ta lấp kín làm nhà.

Ông Tổng Cóc cho trồng liễu quanh hồ để Hồ Xuân Hương có cảm giác như vẫn được ngồi bên hồ Thất Liễu cạnh nhà mình ngày xưa. Hồ Xuân Hương đã đặt tên cho hồ nước trong xanh với cảnh "đêm chép đớp trăng, ngày trắm quẫy sóng" ấy là Nguyệt Hồ.   

Phía bên trong hồ nước, giờ vẫn còn một gò đất cao. Nơi đó chính là nền nhà ông Tổng Cóc, mà bây giờ, ngôi nhà đó thuộc sở hữu của dòng họ Kiều Văn, bên xã Sơn Dương. Cũng tại địa điểm này, ông Tổng Cóc xây trường dạy học và Hồ Xuân Hương thường lên lớp mỗi khi ông đồ Cóc bận việc nước, hoặc mải chu du thiên hạ.

Bản thân bà Xuân Hương cũng thường xuyên được chồng cho đi ngao du cùng. Điều này có thể thấy rõ qua các bài thơ tả cảnh của bà. Đọc thơ bà, ta thấy hiện lên hình ảnh của những cuộc điền dã liên miên đến những danh lam thắng cảnh, những lễ hội tưng bừng náo nhiệt từ kinh kỳ cho đến những làng quê xa xôi. Chỉ có nhà danh gia, cự phú, công tử hào hoa như Tổng Cóc mới đủ tiền cho những cuộc du ngoạn của bà.

Chuyện rằng, mỗi lúc có bạn thơ đến chơi, thi sĩ họ Hồ lại sai người bắt cá dưới hồ đãi khách. Cách ăn cá của bà cũng lạ. Bất kể cá gì, dù to đến mấy bà cũng chỉ ăn khúc giữa, còn lại thì không đụng đũa. Vậy là chuyện ăn cá của Hồ Xuân Hương bị đồn thổi ầm ĩ, khiến làng nào, tổng nào cũng biết.


  Phạm Ngọc Dương
1 | 2  >>Trang sau

Các bài mới:
     Chuyện về “dân chơi già” và những kết cục được báo trước (23/04)
     Chuyện tình của hai người phụ nữ khuyết tật: Đẹp như cổ tích (23/04)
     Ký ức làng đua ngựa Sài Gòn (22/04)
     Phía sau cuộc triển lãm đặc biệt “Nước mắt cười” (22/04)
     “Hiến thận”, chuyện đắng lòng (22/04)
     Sự thật đau lòng vụ "mẹ xây lô cốt giữa nhà nhốt con gái 9 tuổi" (17/04)
     Giàu - nghèo trên mảnh đất thần thánh (16/04)
Các bài đã đăng:
     Cầu thủ gốc Phi và “thiên đường” mang tên V-League (kỳ 2) (01/08)
     Sự thật về ông Tổng Cóc (31/07)
     Chuyện những người tìm kim đáy bể (kỳ 2) (29/07)
     Những thương binh chiến thắng... “giặc” rác (29/07)
     Chư Hreng mỗi năm một bước đường đổi mới (22/07)
     “O du kích nhỏ” ngày ấy, bây giờ (22/07)
     Chuyện những người tìm kim đáy bể (kỳ 1) (22/07)

Các tin khác 

Ý kiến của bạn
Tên của bạn:  
Email:
Tiêu đề:  
Tắt bộ gõ Tự động Telex VNI VIQR
 

LIÊN HỆ CAND
Hà Nội:
04.39427285
TP HCM:
08.38241917
TIÊU ĐIỂM
Sự thật đau lòng vụ "mẹ xây lô cốt giữa nhà nhốt con gái 9 tuổi"
Nữ phi công trẻ nhất Việt Nam, Nguyễn Kim Châu: Én nhỏ trên trời cao
Nữ cảnh sát phòng chống ma túy: Bản lĩnh hoa hồng
Thần đèn… hầu ma
Kỳ quái dịch vụ... thuê hotgirl đi chùa
Ghi ở vùng đất cư trú của người Chơro: Lạ lẫm… cà-uôn
Hành trình đi tìm loài “thủy quái” cua bùn
Buôn “nô lệ cà phê”: Sống trong địa ngục
Phận trai mồi
Chuyện kể trên cánh đồng xương người
Khi bác sĩ… thất nghiệp
Sự thật về ngải ăn thịt: Huyền thoại từ ngôi đền cổ Đế Thiên
Khi đàn ông bị… bạo hành
Huyền tích hang ông Cồ Tu Tiên
Chuyện đại gia chơi trầm
Trẻ "dạt nhà” – những ẩn họa được báo trước: Cậu bé đánh giày tri ân cuộc đời
Nỗi oan xã góa phụ
Chợ đêm và bi kịch của những đứa trẻ mù chữ
Huyền bí rừng ma đồng nhi
Khóc cười phận nữ chạy xe ôm
Phụ trách biên tập: Trần Thị An Bình - Nguyễn Trang Dũng - Trần Anh Tú
© 2004. Báo Công An Nhân Dân, Chuyên đề An Ninh Thế giới và Văn nghệ Công An. All rights reserved.
® Liên hệ với Tòa soạn khi phát hành lại thông tin từ Website này. Ghi rõ nguồn "CAND.com.vn"