Thông tin mở - nguồn hoạt động quan trọng của Tình báo Mỹ

Tuy nhiên khi bước vào kỷ nguyên thông tin như hiện nay, vai trò của OSINT đã được nhìn nhận lại, thể hiện qua những nỗ lực nhằm tăng cường hoạt động trong lĩnh vực này của các cơ quan tình báo Mỹ…

Tình hình bất ổn về chính trị - quân sự, những trung tâm quyền lực mới về kinh tế và quân sự, những mối đe dọa bất đối xứng, các nguồn thông tin tăng nhanh chóng mặt cùng với vai trò của bản thân những thông tin đó - tất cả những đặc trưng trên của thế kỷ XXI chính là cơ sở để cộng đồng tình báo Mỹ chú trọng nâng cao vai trò của OSINT.

Lĩnh vực quan tâm của tình báo trên cơ sở phân tích các nguồn thông tin mở nói chung rất đa dạng: khai thác và xử lý các tài liệu chính thức, theo dõi các công trình khoa học mới, các cơ sở dữ liệu, các trang web thương mại và của các chính phủ, nhật ký trên mạng v.v... - tóm lại là bất cứ thứ gì có thể tiếp cận trong kỷ nguyên thông tin.

Trên thực tế, OSINT cho phép tìm được câu trả lời đối với nhiều câu hỏi nảy sinh trong giới lãnh đạo quân sự-chính trị của Mỹ, qua đó giúp tập trung nỗ lực của các cơ quan tình báo khác vào những nhiệm vụ phức tạp và cụ thể hơn, thay vì phải tổn phí công sức và thời gian cho những thông tin có thể thu nhận được từ các nguồn tin mở.  Vai trò của OSINT ngày càng tăng trong thời gian diễn ra hàng loạt chiến dịch đặc biệt, đặc biệt khi Mỹ muốn che giấu sự dính líu của mình trong đó.

Ý nghĩa của hình thức thu thập thông tin tình báo này đã từng được Tổng thống Lyndon Johnson nhắc tới trong một bài phát biểu nhân lễ nhậm chức giám đốc Cục Tình báo trung ương Mỹ (CIA) của Richard Helms ngày 30-6-1966: "Những thành tựu cao nhất không phải là thành quả của một chiến dịch khai thác thông tin bí mật nào đó, mà xuất phát từ việc nghiên cứu kiên nhẫn từng giờ các nguồn tin báo chí".

Lịch sử phát triển của OSINT

Hoạt động tình báo trên cơ sở phân tích các nguồn thông tin mở được triển khai trong cộng đồng tình báo Mỹ từ tháng 2/1941, khi xuất hiện một bộ phận có tên Sở Thông tin truyền thanh nước ngoài (FBIS - Foreign Broadcast Information Service). Nhiệm vụ chính của cơ quan này là giám sát hoạt động phát thanh của các nước trong phe phát xít.

Với khoản kinh phí khá lớn ban đầu được Tổng thống Roosevelt ký duyệt là 150 ngàn USD (số tiền vào thời điểm đó có thể chế tạo 4 chiếc máy bay tiêm kích hiện đại nhất của không quân), trạm giám sát phát thanh đầu tiên đã được xây dựng tại Portland (bang Oregon) vào tháng 11/1941. FBIS ban đầu nằm trong biên chế của Bộ Quốc phòng, và khi kết thúc chiến tranh được bàn giao cho CIA. Bộ phận này đã giúp xác định rất chính xác hiệu quả các đòn không kích của quân đồng minh vào các cầu trên tuyến đường sắt, dựa trên việc phân tích mức độ dao động giá cả giữa các khu vực trong hậu phương quân địch.

Sau một thời gian dài phát triển, Trung tâm Tình báo OSINT được hình thành từ đầu thế kỷ XXI đã có một mạng lưới bao gồm 19 trạm giám sát tại nhiều nước khác nhau trên thế giới. Những trạm này có nhiệm vụ thu thập và xử lý một phần thông tin, trước khi gửi một phần dữ liệu về trụ sở chính tại Reston (bang Virginia). Đăng ký sử dụng những thông tin từ nguồn trên là hơn 700 "thuê bao" khác nhau trong cộng đồng tình báo, cơ quan chính phủ, cơ quan hành pháp các cấp từ liên bang cho tới địa phương.  

Tuy nhiên, cho tới thời gian gần đây, OSINT vẫn được nhìn nhận là một lĩnh vực hoạt động tình báo thứ yếu và không có uy tín cao, cho dù từ lâu đã có không ít ý kiến đòi phải đánh giá lại về vai trò thực sự của nó. Chẳng hạn như chuyên gia phân tích huyền thoại của CIA là Sherman Kent - được coi là cha đẻ của ngành phân tích thông tin tình báo - ngay từ năm 1947 đã khẳng định rằng, trong thời bình có tới 80% lượng thông tin cần thiết cho các chính trị gia đưa ra quyết định được khai thác từ các nguồn mở. Về sau, Trung tướng Samuel Wilson, cựu lãnh đạo Cơ quan tình báo Bộ Quốc phòng (DIA) còn đánh giá cao hơn về vai trò của OSINT khi cho rằng, có tới 90% số thông tin tình báo khai thác được từ các nguồn mở, chỉ có 10% từ mạng lưới điệp viên.

Chiến tranh lạnh kết thúc cùng với việc đánh giá lại về những mối đe dọa mới, đòi hỏi phải có sự thay đổi căn bản trong hoạt động của cộng đồng tình báo Mỹ. "Nếu như nhiệm vụ chính trước đây của tình báo Mỹ là sử dụng vệ tinh để đếm số lượng xe tăng, máy bay v.v... thì giờ đây những mối đe dọa mới ngày càng tăng khiến chúng ta phải thu thập bất cứ thông tin có thể nào về các quốc gia thù địch, các nhóm khủng bố và nhiều vấn đề khác có ảnh hưởng đến việc duy trì những quyền lợi toàn cầu của nước Mỹ" - các nhà phân tích tình báo Mỹ ngay từ cuối những năm 80 thế kỷ trước đã nhận xét như vậy.

Cuộc cách mạng công nghệ thông tin với ứng dụng hàng đầu là Internet càng giúp nâng cao khả năng tiếp cận vô số những nguồn thông tin trên khắp thế giới. Tuy nhiên, tình báo Mỹ lại không có nhiều thành công vào thời điểm này do thiếu sự quan tâm đầu tư vào các hoạt động OSINT, phần lớn các dữ liệu đều không được tập hợp, xử lý và phân tích kịp thời.  Ủy ban phụ trách điều tra về hoạt động của tình báo Mỹ đã nhấn mạnh về điểm yếu trên.

Khi thông tin mở được nhìn nhận đúng mức

Năm 2004 có thể coi là thời điểm bước ngoặt cho một giai đoạn mới của OSINT, khi Tổng thống Bush ký phê chuẩn đạo luật "Cải cách tình báo và chống khủng bố", trong đó đánh giá OSINT là một lĩnh vực hoạt động tình báo quan trọng không kém gì các hình thức khác, cùng với quyết định thành lập một trung tâm tình báo quốc gia chuyên phân tích các nguồn thông tin mở.

Hiện ước tính trung bình mỗi ngày, các chuyên gia từ trung tâm này phải chuẩn bị hơn 2.000 tài liệu khác nhau từ biên dịch, tóm tắt trên cơ sở phân tích, các đoạn băng video hay bản đồ v.v... - với chủ đề bao trùm hầu như tất cả các lĩnh vực quan trọng như chính sách quốc tế, quân sự, kinh tế, khoa học và công nghệ; chống khủng bố; giám sát việc phổ biến các công nghệ quân sự; an ninh nội địa v.v...

Tình báo Mỹ hiện đã có một mạng lưới phân cấp lớn các trung tâm, đơn vị chuyên khai thác và phân tích các nguồn thông tin mở, những mắt xích của mạng lưới trên không chỉ tồn tại trong các cơ quan tình báo, mà còn tại nhiều viện nghiên cứu và trường đại học lớn.

Mạng lưới OSINT hiện nay cung cấp thông tin cho khoảng 7.000 đầu mối có nhu cầu, với đủ các ngành nghề lĩnh vực: từ những cơ quan đầu não như Nhà Trắng, Lầu Năm Góc, CIA, Nghị viện châu Âu, cho tới các tập đoàn công nghiệp quốc phòng như  Northrop Grumman, Orion Scientific; các tập đoàn kinh tế toàn cầu như Coca-Cola, Procter & Gamble và VISA...