William Burns và sứ mệnh chống lại “những gai góc” của tình báo Mỹ

08:15 03/03/2021
Ngày 24-2, William Burns, ứng cử viên cho vị trí Giám đốc Cơ quan tình báo Trung ương Mỹ (CIA) của Tổng thống Joe Biden, đã nhận được nhiều lời khen ngợi trong phiên điều trần trước Ủy ban Tình báo Thượng viện.

Theo đó, mặc dù đã dành hơn 3 thập kỷ làm việc trong lĩnh vực thể thao, nhưng kiến thức và những câu trả lời của ông William Burns lại được đánh giá rất giống với một Giám đốc CIA.

Vũ khí ngoại giao bí mật

Sau phiên điều trần, ông William Burns đã giành được sự tán thành của nhiều người và sự ủng hộ nồng nhiệt từ các Thượng nghị sĩ của cả hai đảng Dân chủ và Cộng hoà.  "Tôi không thể nghĩ về bất kỳ ai có bề dày kinh nghiệm như ông đã có trên thế giới", Thượng nghị sĩ John Cornyn, thành viên đảng Cộng hoà tại bang Texas nói với ông William Burns. Trong khi đó, Thượng nghị sĩ Ron Wyden – người từng lên tiếng chỉ trích một số chiến thuật của CIA, nói đùa rằng buổi điều trần có nguy cơ "trở thành một cuộc thi ném bó hoa chính thức" khi William Burn giành nhiều lời khen ngợi.

Còn cựu Ngoại trưởng James Baker thì nói với Ủy ban Tình báo Thượng viện: “Việc xác nhận sẽ là điều không cần bàn cãi. William Burns đã giúp lãnh đạo đất nước vượt qua giai đoạn khó khăn thời kỳ Chiến tranh Lạnh kết thúc và cả cuộc chiến ở Iraq. Ông ấy đơn giản là một trong những nhà ngoại giao giỏi nhất và thông minh nhất của Mỹ”.

Ông William Burns vừa trải qua cuộc điều trần trước ủy ban Tình báo Thượng viện Mỹ cho đề cử vị trí Giám đốc CIA.

Năm nay 64 tuổi, William Burns sẽ là nhà ngoại giao đầu tiên trong sự nghiệp lãnh đạo CIA nếu được Thượng viện phê chuẩn. Ông có một lý lịch nổi tiếng toàn cầu với hơn 3 thập niên kinh nghiệm đàm phán với các đối thủ của Mỹ từ Nga đến Iran. William Burns từng là Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ nhiệm kỳ 2011-2014. Sau khi nghỉ hưu, ông là Chủ tịch Quỹ Carnegie vì Hoà bình quốc tế. Trước đây, William Burns cũng từng là Đại sứ Mỹ tại Jordan (1998-2001), Trợ lý Ngoại trưởng về các vấn đề cận Đông (2001-2005), Đại sứ Mỹ tại Nga (2005-2008)… Tuy ông không được đào tạo về hoạt động tình báo, nhưng các nhà lập pháp lưu ý rằng ông là người sử dụng các phân tích tình báo của Mỹ trong nhiều thập niên. Và bản thân William Burns cũng nói rằng, trí thông minh sắc bén rất quan trọng để đối phó với các đối thủ của Mỹ.

Hãng tin CNN dẫn nhận xét của giới phân tích cho hay, với kinh nghiệm là nhà ngoại giao lâu năm, lại sinh trưởng trong gia đình mà cha là  William F. Burns - Thiếu tướng Lục quân Mỹ, Phó Trợ lý Bộ trưởng Ngoại giao về kiểm soát vũ khí…, ông William Burns đã luôn mang trong mình những tư tưởng cứng rắn và cách hành động như một điệp viên. Thêm vào đó, việc từng là Thư ký điều hành của Bộ Ngoại giao và Trợ lý đặc biệt cho Bộ trưởng Warren Christopher và Madeleine Albright, Bộ trưởng-Cố vấn các vấn đề chính trị tại Đại sứ quán Mỹ ở Moscow, quyền Giám đốc và Phó Giám đốc Chính của Ban Kế hoạch Chính sách của Bộ Ngoại giao, Trợ lý đặc biệt cho Chủ tịch kiêm Giám đốc cấp cao về các vấn đề Cận Đông và Nam Á tại Hội đồng An ninh quốc gia Mỹ, William Burns có nhiều kinh nghiệm hoạt động trong lĩnh vực thông tin tình báo.

Nhiều người cho rằng nếu ông William Burns làm việc với tư cách người đứng đầu CIA, có thể thổi một luồng gió mới cho cơ quan tình báo này.

Trong một bài báo đăng trên The Atlantic tháng 4- 2013, nhà phân tích chính trị Nicholas Kralev còn từng ca ngợi William Burns là "vũ khí ngoại giao bí mật" được triển khai để chống lại "một số thách thức chính sách đối ngoại gai góc nhất của Mỹ”. Tháng 6 -2013, Giám đốc Chương trình Nga và Âu-Á, đồng thời là trợ lý cao cấp tại Quỹ Carnegie vì Hoà bình quốc tế Andrew Kuchins từng nhận xét về thời gian William Burns làm việc tại Moscow như sau: "Đó là thời kỳ mối quan hệ đang xấu đi rất nhiều, nhưng cá nhân ông ấy được chính quyền Nga tôn trọng như một nhà ngoại giao chuyên nghiệp xuất sắc. Cũng trong năm 2013, Burns và Jake Sullivan đã dẫn đầu kênh đàm phán song phương bí mật với Iran dẫn đến thỏa thuận tạm thời giữa Iran và nhóm P5 + 1 và cuối cùng là thỏa thuận hạt nhân Iran. Burns được cho là "ngồi trên ghế lái" của đoàn đàm phán Mỹ cho thỏa thuận tạm thời. Ông ấy đã bí mật gặp gỡ các quan chức Iran ngay từ năm 2008, khi được Tổng thống George W. Bush cử đi”.

Ông William Burns tiếp xúc với Tổng thống Nga Vladimir Putin khi còn làm việc tại Nga.

Nhà lãnh đạo tình báo phi chính trị

Tháng 11-2020, khi William Burns được báo chí nhắc đến là một trong một số ứng cử viên có thể được Tổng thống Joe Biden đề cử cho chức vụ Ngoại trưởng, các nguồn tin của tờ Kommersant của Nga  đã viết: “Trong các cơ cấu nhà nước dự kiến của Mỹ, Nga thấy rằng việc ứng cử của ông Burns sẽ có lợi nhất cho Moscow”. Tại phiên điều trần hôm 24-2, các Thượng nghị sĩ Mỹ đã đặt ra nhiều câu hỏi về cách mà William Burns sẽ đối phó với những đối thủ của Mỹ như Nga, Trung Quốc hoặc giải quyết những vấn đề gai góc như Iran và CHDCND Triều Tiên như thế nào. Rút kinh nghiệm từ thời gian làm ở Đại sứ quán Nga tại Moscow, ông William Burns cho rằng, Mỹ không nên đánh giá thấp mối đe dọa từ Nga và nhà lãnh đạo Vladimir Putin.

Rồi khi Chủ tịch Ủy ban Tình báo Thượng viện Mỹ, Thượng nghị sĩ Mark Warner nói rằng, Mỹ đang phải "đối mặt với một loạt các hiểm họa - từ nỗ lực của Trung Quốc để vượt qua Mỹ về mặt công nghệ, đến những nỗ lực của Nga trong không gian mạng và thông tin sai lệch, các mối đe dọa đang diễn ra từ Iran và CHDCND Triều Tiên", William Burns đã không ngần ngại chỉ rõ, Trung Quốc đã trở thành thử thách lớn nhất của nước Mỹ. Ông nói: “Cạnh tranh để vượt qua Trung Quốc sẽ là chìa khóa cho an ninh quốc gia của chúng ta trong những ngày sắp tới. Điều đó sẽ đòi hỏi một chiến lược rõ ràng và dài hạn, có sự nhất trí của lưỡng đảng, được củng cố bởi sự đổi mới trong nước và các thông tin tình báo vững chắc. Thật khó để chứng kiến một mối đe dọa hoặc thách thức nào đối với Mỹ trong thế kỷ 21 lớn hơn Trung Quốc. Đây là thách thức địa chính trị lớn nhất mà chúng ta phải đối mặt”.

Nhà ngoại giao kỳ cựu này đề xuất, CIA cần tăng cường tập trung và nhanh chóng kiện toàn đội ngũ chuyên gia về Trung Quốc, tăng cường các kỹ năng, sắp xếp nhân sự và phân bổ nguồn lực, theo đuổi cách tiếp cận toàn diện để chống lại mối đe dọa này; tiếp đó là cải thiện các công cụ về công nghệ, giúp cơ quan này hoạt động hiệu quả hơn, tăng cường quan hệ giữa chính phủ liên bang và các cơ quan tình báo khác trên toàn cầu.

Đặc biệt, William Burns đã “chinh phục” được các Thượng nghị sĩ khác khi trả lời câu hỏi về khả năng đóng một vai trò hậu trường trong nỗ lực của chính quyền Tổng thống Joe Biden nhằm khôi phục thỏa thuận hạt nhân năm 2015 với Iran. Cựu Tổng thống Donald Trump đã hủy bỏ thỏa thuận, nhưng ông Joe Biden nói rằng các nỗ lực ngoại giao phải được tiếp tục. Và William Burns hứa sẽ cung cấp những đánh giá tình báo "chưa được chuẩn bị trước" về Iran ngay cả khi nó mâu thuẫn với mục tiêu chính sách của chính quyền là quay trở lại thỏa thuận năm 2015. Ông cũng cho biết thêm là đã làm việc với các quan chức CIA với tư cách là một nhà ngoại giao ở Trung Đông và Nga và “phát triển sự tôn trọng to lớn” đối với những đóng góp của họ.

Ông William Burns trong vòng vây báo giới sau phiên điều trần hôm 24-2.

Những câu trả lời sắc sảo này đã khiến Avril Haines, ứng cử viên cho vị trí Giám đốc Tình báo quốc gia Mỹ phải thốt lên rằng, vị thế một nhà ngoại giao phi chính trị của William Burns có thể giúp khôi phục niềm tin và tinh thần tại CIA sau bốn năm bị cựu Tổng thống Donald Trump tấn công. Ông Donald Trump đã nhiều lần nghi ngờ về hoạt động của cộng đồng tình báo, đặc biệt khi đưa ra kết luận về các cuộc tấn công của Nga vào cuộc bầu cử năm 2016 và 2020.

"Là một nhà ngoại giao chuyên nghiệp dưới thời các tổng thống Dân chủ và Cộng hòa, William Burns đã tự khẳng định mình là một công chức thông minh và được kiểm nghiệm, không bị can thiệp chính trị. Giờ đây hơn bao giờ hết, các cộng đồng tình báo và quốc phòng của chúng ta xứng đáng có những nhà lãnh đạo không bị chính trị hóa”, Chủ tịch Ủy ban Tình báo Thượng viện Mỹ Mark Warner nhấn mạnh.

William Burns sinh ra tại Fort Bragg, Bắc Carolina. Ông từng học chuyên ngành Lịch sử tại Đại học La Salle. Hiện ông có 4 bằng Tiến sĩ danh dự và là thành viên của Viện Hàn lâm khoa học và nghệ thuật Mỹ và cũng là Tiến sĩ danh dự của Đại học St. John's, Oxford (từ năm 2012). William Burns đã nhận được ba giải thưởng Phục vụ do Tổng thống trao tặng và một số giải thưởng của Bộ Ngoại giao. Ông cũng nhận được Giải thưởng của Bộ Quốc phòng cho Dịch vụ Công xuất sắc (2014)…
Năm 1994, William Burns từng lọt vào danh sách "50 nhà lãnh đạo Mỹ triển vọng nhất dưới 40 tuổi" và "100 nhà lãnh đạo toàn cầu triển vọng nhất dưới 40 tuổi". Ông được vinh danh là "Nhà ngoại giao của năm" vào năm 2013 và nhận được Giải thưởng Thành tựu trọn đời của Viện Trung Đông (2014), Giải thưởng Annenberg của Học viện Ngoại giao Mỹ về ngoại giao xuất sắc (2015). Năm 2019, William Burns từng xuất bản cuối hồi ký và một kho lưu trữ gần 100 bức điện ngoại giao đã được giải mật.

Khánh Chi (tổng hợp)