Abdulmalik Al-Houthi, “quyền năng” trong bóng tối

Một tuyên bố cứng rắn về vấn đề Somaliland…

Trong bài phát biểu được phát sóng trên kênh truyền hình Al Masirah vào trung tuần tháng 1/2026, thủ lĩnh phong trào Ansar Allah (hay còn được biết đến rộng rãi hơn với cái tên Houthi), Abdulmalik Al-Houthi, đã đưa ra một tuyên bố có thể lại khiến khu vực dậy sóng. Nhà lãnh đạo này khẳng định lực lượng Houthi đang “theo dõi sát sao” và sẵn sàng tấn công quân sự vào bất kỳ sự hiện diện nào của Israel tại Somaliland - vùng lãnh thổ ly khai khỏi Somalia.

Tuyên bố này được đưa ra sau khi Israel trở thành quốc gia đầu tiên chính thức công nhận Somaliland là một quốc gia độc lập và có chủ quyền, động thái được Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ký kết vào cuối tháng 12/2025. Quyết định này ngay lập tức gây tranh cãi dữ dội trong khu vực, bởi Somaliland tuy đã ly khai khỏi Somalia từ năm 1991 nhưng chưa được bất cứ quốc gia khác trên thế giới công nhận. Trong bài phát biểu được phát qua kênh truyền hình thân Houthi Al Masirah, ông Al-Houthi mô tả việc Israel công nhận Somaliland là hành động nghiêm trọng “đe dọa an ninh khu vực” và “xâm phạm chủ quyền của cả Somalia và Yemen”.

Song song với những lời đe dọa tại Đông Phi, lực lượng Houthi vẫn tiếp tục chiến dịch phong tỏa không chính thức trên Biển Đỏ. Xung đột giữa phong trào Houthi và Israel đã leo thang từ cuối năm 2023, khi Houthi bắt đầu tiến hành các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái (drone) và tên lửa vào các mục tiêu Israel, cũng như các tàu thương mại liên quan đến Israel trên Biển Đỏ và vịnh Aden. Các cuộc tấn công này, theo Houthi, nhằm thể hiện “sự ủng hộ đối với người Palestine” và là phản ứng trước chiến dịch quân sự của Israel tại Dải Gaza.

Theo Wall Street Journal, kể từ tháng 10/2023 đến nay, hơn 100 tàu thương mại đã bị tấn công, đẩy phí bảo hiểm hàng hải lên mức kỷ lục và buộc cảng Eilat của Israel phải giảm 90% hoạt động. Mặc dù Mỹ đã triển khai các chiến dịch không kích rầm rộ vào các trạm radar và kho vũ khí tại Yemen, nhưng theo các báo cáo tình báo mới nhất, Houthi đã nhanh chóng phục hồi năng lực tác chiến, thậm chí còn kịp thời di dời các kho đạn dược vào sâu trong các dãy núi phía Tây để bảo toàn lực lượng.

Một “bóng ma” giữa những điệp trùng hang động Yemen

Để hiểu được tại sao một lực lượng quân sự với trang bị khá “bình dân” như Houthi lại có thể khiến các cường quốc hải quân phải đau đầu, cần phải nhìn vào chân dung của người đứng đầu: Abdulmalik Al-Houthi. Sinh ra trong một gia đình giáo sĩ danh giá thuộc giáo phái Zaidi (một nhánh của Hồi giáo Shia), Abdulmalik không có vẻ ngoài vạm vỡ hay phong thái của một chiến binh thực thụ. Ông thấp bé, nói năng nhỏ nhẹ và hiếm khi xuất hiện trước công chúng. Thế nhưng, đằng sau diện mạo dễ bị đánh giá thấp đó là một tư duy chiến lược lỳ lợm và một bản năng sinh tồn đáng kinh ngạc.

Hành trình quyền lực của Abdulmalik bắt đầu từ đống tro tàn của cuộc nổi dậy năm 2004, sau khi anh trai ông là Hussein bị quân đội chính phủ Yemen tiêu diệt. Khi đó, ở tuổi ngoài 20, Abdulmalik đã dẫn dắt những người theo đuổi phong phào rút lui vào các hang động ở vùng núi Sa'dah. Chính tại đây, ông đã tôi luyện nên một đạo quân tin rằng lãnh đạo của họ là người được định sẵn để dẫn dắt thế giới Hồi giáo chống lại ảnh hưởng của phương Tây.

Sự bí mật là tôn chỉ sống còn của Al-Houthi. Trong suốt hơn một thập kỷ, ông không bao giờ gặp trực tiếp các nhà ngoại giao hay phóng viên. Ngay cả các đặc phái viên của Liên hợp quốc khi muốn hội kiến cũng phải trải qua một quy trình an ninh nghẹt thở: giao nộp toàn bộ thiết bị liên lạc, được đưa đi trên những chiếc xe bịt kín qua những con phố lắt léo, để rồi cuối cùng chỉ được nhìn thấy Al-Houthi qua một màn hình video từ một địa điểm không xác định. Chính sự “vô hình” này đã biến ông thành một mục tiêu bất khả thi đối với các thiết bị định vị và tên lửa dẫn đường của Israel và Mỹ.

Khác với các thủ lĩnh của Hamas hay Hezbollah vốn thường xuyên di chuyển tại các khu vực đô thị đông đúc - nơi dễ bị xâm nhập bởi tình báo con người và kỹ thuật, Al-Houthi chọn lối sống của một ẩn sĩ quân sự. Israel đã từng tin rằng họ đã đạt được đột phá vào tháng 8/2025 khi tung đòn không kích vào một hội nghị chính phủ Houthi tại Sana'a, tiêu diệt nhiều quan chức cấp cao. Tuy nhiên, Abdulmalik vẫn bình an vô sự, tiếp tục xuất hiện trên màn hình video chỉ vài giờ sau đó với thái độ thách thức.

Sức mạnh của Al-Houthi không chỉ nằm ở khả năng lẩn trốn, mà còn ở cách ông biến sự khắc nghiệt của Yemen thành lợi thế. Dưới sự hỗ trợ của Iran, Houthi đã phát triển các dòng drone và tên lửa hành trình giá rẻ nhưng có khả năng gây thiệt hại hàng tỷ USD cho hệ thống phòng thủ của đối phương. Trong cuộc chiến với liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu (2015-2023), dù chịu hàng trăm nghìn lượt không kích, lực lượng của Al-Houthi không những không tan rã mà còn mở rộng địa bàn kiểm soát, thu về khoảng 2 tỷ USD doanh thu hàng năm từ các cảng biển và tài sản kinh tế.

Đặc biệt, sau khi Mỹ ký thỏa thuận ngừng tấn công lẫn nhau với Houthi vào tháng 5/2025 (sau khi mất 3 máy bay chiến đấu), vị thế của Al-Houthi trong thế giới Arab đã tăng vọt. Ông khéo léo xây dựng hình ảnh mình là “người bảo vệ cuối cùng” của chính nghĩa Palestine, trong khi chỉ trích các chính phủ Arab khác là “yếu đuối”. Sự trỗi dậy này được phản ánh qua con số tuyển quân: từ 30.000 chiến binh năm 2015, Houthi đã sở hữu đội quân lên tới 350.000 người vào cuối năm 2024.

Bậc thầy của sự “mập mờ chiến lược”

Một yếu tố then chốt giúp Al-Houthi sống sót là khả năng duy trì sự mập mờ về mức độ phụ thuộc vào Iran. Dù nhận hỗ trợ vũ khí từ Tehran, nhưng Al-Houthi thường xuyên có những phát ngôn độc lập, thậm chí là cực đoan hơn cả các tuyên bố từ Iran. Điều này khiến các cường quốc phương Tây luôn do dự trong việc đưa ra một đòn quyết định, bởi họ không chắc liệu việc tiêu diệt Al-Houthi sẽ dập tắt ngọn lửa hay sẽ tạo ra một khoảng trống quyền lực dẫn đến một thảm họa còn tồi tệ hơn.

Tuy nhiên, cuộc chơi đang thay đổi khi Al-Houthi vươn tầm ảnh hưởng tới Somaliland. Việc đe dọa tấn công một vùng lãnh thổ nằm ngoài biên giới Yemen là một canh bạc rủi ro lớn. Nó không chỉ thách thức Israel mà còn trực tiếp đe dọa đến an ninh của các quốc gia châu Phi và các tuyến hàng hải quốc tế ở phía Nam Biển Đỏ. Giới phân tích tại Trường King’s College London nhận định rằng, bằng cách mở rộng mặt trận sang Somalia, Al-Houthi đang cố gắng thoát khỏi vòng vây phong tỏa của Israel tại quê nhà, tạo ra một “thế trận gọng kìm” mới trên biển.

Bên trong lãnh thổ do mình kiểm soát, Abdul-Malik al-Houthi cũng được nhiều nhà quan sát mô tả là một nhân vật nhiều góc cạnh, kết hợp giữa vai trò lãnh đạo tôn giáo và quân sự, với một phong cách vừa thận trọng vừa kiên quyết. Với bối cảnh tôn giáo Zaydi, ông sử dụng ngôn ngữ đức tin để củng cố tinh thần chiến đấu trong hàng ngũ của mình, trong khi cũng kết hợp yếu tố chiến lược để điều hành một lực lượng vũ trang có khả năng đối đầu với các lực lượng quốc tế và khu vực mạnh hơn nhiều.

Việc xây dựng hình ảnh “thần bí” đã trở thành chiến thuật rất hiệu quả của Al-Houthi. Những chiến binh Yemen đào tẩu kể lại rằng các nhà tù của Houthi luôn phát loa các bài phát biểu của ông suốt ngày đêm. Các tòa án Houthi thực thi luật pháp cực kỳ khắc nghiệt, bao gồm cả việc xử tử công khai. Vì thế, đối với những người ủng hộ, Al-Houthi là một vị thánh; đối với những người phản kháng, ông là một nỗi khiếp sợ đến ngộp thở.

Đến nay, nhân vật đầy bí ẩn Al-Houthi vẫn là một mục tiêu mà Israel chưa thể nắm bắt.  Tel Aviv có thể làm suy yếu Iran, xóa sổ bộ máy lãnh đạo của Hamas, nhưng dường như vẫn bất lực trước một Al-Houthi lẩn khuất trong những dãy núi đá vôi trùng điệp. Và ở chiều ngược lại, Al-Houthi vẫn đang tận hưởng những thời khắc mà phong trào của ông vươn lên tầm vóc của một cường quốc khu vực, một điều không tưởng khi anh trai ông bắt đầu phong trào hơn 20 năm trước.

Dẫu vậy, sự lỳ lợm và bản năng sinh tồn liệu có giúp Al-Houthi tiếp tục trụ vững, hay việc mở rộng mục tiêu tới tận Somaliland sẽ là “giọt nước tràn ly” khiến các cường quốc phải quyết tâm tiêu diệt ông? Câu trả lời vẫn ở phía trước. Nhưng có một điều chắc chắn, chừng nào cuộc chiến tại Gaza còn tiếp diễn và cái tên Al-Houthi còn xuất hiện trên các màn hình video, “ẩn sĩ” này cùng với lực lượng chiến binh tinh nhuệ của ông vẫn sẽ là bài toán hóc búa nhất mà địa chính trị Trung Đông chưa thể giải được.