Israel: Vụ án phản gián nhằm vào hạ tầng chiến lược

Cuộc chiến âm thầm

Theo Văn phòng Công tố Nhà nước Israel, nghi phạm trong vụ án là Vitaly Zvyagintsev, một lao động nước ngoài sinh sống và làm việc hợp pháp tại Israel. Hồ sơ truy tố xác định Zvyagintsev đã tiến hành thu thập hình ảnh và dữ liệu tại nhiều địa điểm nhạy cảm, hoạt động theo sự chỉ đạo trực tiếp từ một đầu mối ở nước ngoài.

Cáo trạng cho thấy mối liên lạc giữa Zvyagintsev và đầu mối chỉ đạo được thiết lập từ đầu tháng 10/2025 và duy trì liên tục cho đến ngày 4/12/2025, thời điểm nghi phạm bị bắt giữ. Trong khoảng thời gian này, các nhiệm vụ thu thập thông tin được triển khai theo hướng lựa chọn mục tiêu có tính toán, tập trung vào những hạ tầng then chốt. Các địa điểm được nêu trong hồ sơ bao gồm các cảng biển Eilat, Haifa, Ashdod và khu vực bến du thuyền Herzliya - những mắt xích giữ vai trò trọng yếu trong hệ thống vận tải, hậu cần và dòng chảy kinh tế của Israel.

Ngoài các cảng biển, hồ sơ truy tố xác định Zvyagintsev đã di chuyển tới Công viên Nesher, khu vực có tầm nhìn bao quát một phần thành phố Haifa để ghi hình các cơ sở lọc dầu. Toàn bộ dữ liệu thu thập được sau đó được chuyển giao thông qua các kênh liên lạc kín, tránh sử dụng các nền tảng phổ biến nhằm hạn chế dấu vết kỹ thuật.

Cáo trạng cũng nêu rõ việc Zvyagintsev ghi nhận hình ảnh một số phương tiện quân sự hoạt động trên biển, bao gồm tàu quân sự nước ngoài và phương tiện thuộc hải quân Israel. Theo giới chuyên gia an ninh, dữ liệu về sự hiện diện, quy luật di chuyển và đặc điểm hoạt động của các phương tiện này, dù được thu thập từ không gian dân sự, vẫn có giá trị đáng kể trong phân tích tình báo dài hạn, đặc biệt khi được kết hợp với nguồn mở và ảnh vệ tinh. Đổi lại cho các nhiệm vụ thu thập thông tin, Zvyagintsev nhận thù lao hàng trăm USD cho mỗi lần thực hiện, với hình thức thanh toán bằng tiền điện tử.

Đáng chú ý, Zvyagintsev không nắm giữ bất kỳ vị trí chính thức nào trong các cơ quan quân sự hay an ninh. Việc một cá nhân dân sự, hoạt động trong lĩnh vực lao động phổ thông, tham gia thu thập thông tin nhạy cảm phản ánh sự dịch chuyển rõ nét của phương thức tình báo hiện đại: tận dụng những đối tượng ít gây chú ý nhưng có khả năng tiếp cận hạ tầng chiến lược thông qua công việc và đời sống thường nhật. Cách tiếp cận này đồng thời đặt ra thách thức lớn đối với công tác phản gián, khi ranh giới giữa hoạt động dân sự hợp pháp và hành vi xâm phạm an ninh ngày càng trở nên mong manh.

Theo Văn phòng Công tố Nhà nước Israel, Zvyagintsev bị bắt giữ tại căn cứ không quân Ramat David khi đang thực hiện một nhiệm vụ thu thập thông tin. Lực lượng an ninh đã kịp thời phát hiện và khống chế nghi phạm trước khi dữ liệu được chuyển giao ra ngoài. Cuộc điều tra được triển khai với sự phối hợp giữa Cơ quan An ninh Nội địa Shin Bet và Cục An ninh Bộ Quốc phòng Israel, đơn vị chuyên trách các vấn đề liên quan đến an ninh quốc phòng.

Cuộc chơi thông tin

Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị toàn cầu ngày càng phức tạp và kéo dài, khái niệm an ninh quốc gia đang được mở rộng theo những cách thức chưa từng có. Hạ tầng chiến lược, vốn được xem là nền tảng vật chất bảo đảm cho tăng trưởng kinh tế và ổn định xã hội, ngày nay đã vượt ra khỏi ý nghĩa thuần túy kỹ thuật để trở thành một dạng “tài sản thông tin” có giá trị đặc biệt. Việc kiểm soát, nắm bắt hoặc làm gián đoạn dòng thông tin liên quan đến hạ tầng có thể tạo ra lợi thế an ninh đáng kể mà không cần sử dụng đến sức mạnh quân sự trực tiếp.

Chính vì vậy, các cảng biển, tuyến vận tải huyết mạch, hệ thống năng lượng, viễn thông và chuỗi cung ứng đang ngày càng được đưa vào tầm ngắm của các hoạt động thu thập thông tin bí mật. Đây là những cấu phần phản ánh năng lực vận hành thực tế của một quốc gia trong trạng thái bình thường cũng như khả năng chống chịu khi đối mặt với khủng hoảng. Đối với các cơ quan tình báo, việc tiếp cận những dữ liệu này đồng nghĩa với việc có thể “đọc vị” sức khỏe kinh tế - an ninh của đối phương một cách gián tiếp nhưng hiệu quả.

Theo nhiều nghiên cứu an ninh quốc tế, tình báo hiện đại đang bước vào giai đoạn chuyển dịch mang tính cấu trúc, thường được mô tả bằng thuật ngữ “phi quân sự hóa mục tiêu”. Trọng tâm của các hoạt động thu thập thông tin không còn giới hạn trong phạm vi doanh trại, căn cứ hay hệ thống vũ khí, mà lan sang các lĩnh vực dân sự có ý nghĩa chiến lược. Những dữ liệu về lưu lượng hàng hóa, nhịp độ vận tải, năng lực hậu cần, mức độ phụ thuộc vào chuỗi cung ứng toàn cầu hay khả năng phục hồi của hạ tầng trước các cú sốc đều được đánh giá là có giá trị tình báo cao.

Khi được phân tích và kết hợp với các nguồn thông tin khác, những dữ liệu này có thể giúp xây dựng các kịch bản tác động toàn diện. Thay vì tiến hành các hành động đối đầu trực diện, bên nắm giữ thông tin có thể gây sức ép thông qua việc tạo ra hoặc khai thác các điểm nghẽn trong hệ thống hạ tầng, từ đó làm gián đoạn hoạt động kinh tế, ảnh hưởng tới tâm lý xã hội và gia tăng áp lực an ninh trong những thời điểm nhạy cảm.

Sự dịch chuyển này diễn ra song song với quá trình toàn cầu hóa và số hóa sâu rộng. Hạ tầng chiến lược ngày nay không còn vận hành tách biệt trong phạm vi lãnh thổ quốc gia, mà trở thành một phần của các mạng lưới khu vực và toàn cầu. Một cảng biển lớn không chỉ phục vụ nhu cầu nội địa, mà còn là mắt xích trong chuỗi logistics quốc tế, gắn với lợi ích của nhiều quốc gia và tập đoàn đa quốc gia. Tương tự, các nhà máy năng lượng, hệ thống viễn thông hay trung tâm dữ liệu đều có mức độ liên thông cao, khiến thông tin về một điểm cụ thể có thể phản ánh bức tranh vận hành của cả hệ thống rộng lớn hơn.

Chính tính liên thông này khiến hạ tầng trở thành mục tiêu đặc biệt hấp dẫn đối với các hoạt động tình báo. Việc nắm bắt được đặc điểm hoạt động, nhịp độ vận hành hay các điểm yếu tiềm tàng của một mắt xích quan trọng có thể giúp suy đoán về khả năng ứng phó của toàn bộ chuỗi. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược kéo dài, đây là loại thông tin có giá trị lâu dài, có thể được tích lũy và khai thác theo nhiều kịch bản khác nhau.

Ở chiều ngược lại, công tác phản gián đang phải đối mặt với những thách thức ngày càng lớn. Khác với mô hình gián điệp cổ điển, vốn dựa trên các điệp viên được đào tạo bài bản và hoạt động trong mạng lưới khép kín, nhiều vụ việc hiện nay lại liên quan đến các cá nhân dân sự, người lao động phổ thông hoặc những người có khả năng tiếp cận hạ tầng thông qua công việc hàng ngày. Những cá nhân này, trong nhiều trường hợp không mang động cơ chính trị rõ rệt, mà bị lôi kéo bởi lợi ích tài chính hoặc những tính toán ngắn hạn.

Các hoạt động như chụp ảnh, ghi hình, thu thập dữ liệu kỹ thuật, vốn có thể hoàn toàn bình thường trong nhiều bối cảnh lại có thể trở thành hành vi nguy hiểm khi được thực hiện theo chỉ đạo và phục vụ cho mục đích thu thập thông tin trái phép. Đối với các cơ quan chức năng, việc phát hiện sớm những dấu hiệu này là một bài toán khó, bởi chúng thường bị che phủ bởi lớp vỏ của các hoạt động đời sống thường nhật.

Nguy hiểm hơn, các hoạt động tình báo hiện đại thường không tìm cách thu thập một khối lượng lớn thông tin tuyệt mật trong thời gian ngắn. Thay vào đó, nhiệm vụ được chia nhỏ, triển khai âm thầm và kéo dài. Mỗi mảnh dữ liệu riêng lẻ có thể không gây chú ý, nhưng khi được tổng hợp, đối chiếu và phân tích theo chuỗi thời gian, chúng có thể tạo thành một bức tranh chiến lược tương đối hoàn chỉnh. Cách tiếp cận này vừa làm giảm nguy cơ bị phát hiện, vừa khiến quá trình điều tra và chứng minh hành vi vi phạm trở nên phức tạp hơn.

Trước những thay đổi đó, nhiều quốc gia buộc phải điều chỉnh cách tiếp cận trong bảo vệ hạ tầng chiến lược. An ninh giờ đây không còn chỉ là vấn đề của các hàng rào, trạm gác hay lực lượng bảo vệ vũ trang, mà mở rộng sang quản lý thông tin, kiểm soát quyền truy cập dữ liệu và giám sát những hoạt động có nguy cơ cao. Một số nước đã tăng cường các chương trình nâng cao nhận thức cho người lao động trong lĩnh vực hạ tầng, coi đây là tuyến phòng thủ đầu tiên trước nguy cơ bị lợi dụng cho các hoạt động thu thập thông tin trái phép.

Tuy nhiên, hiệu quả của những biện pháp này phụ thuộc lớn vào mức độ phối hợp giữa cơ quan nhà nước, doanh nghiệp vận hành hạ tầng và cộng đồng xã hội. Các cơ quan phản gián nay phải chịu áp lực kép: vừa bảo đảm khả năng phát hiện và ngăn chặn các hoạt động tinh vi, vừa phải cân bằng với yêu cầu bảo vệ quyền dân sự trong môi trường kinh tế mở và hội nhập sâu rộng. Việc xử lý các vụ việc liên quan đến người lao động nước ngoài hoặc cá nhân ngoài hệ thống an ninh chính thức đòi hỏi sự thận trọng cao, nhằm tránh phát sinh những hệ lụy xã hội hoặc ngoại giao không mong muốn.

Ở tầm chiến lược, nhiều chuyên gia cho rằng việc các hoạt động tình báo ngày càng tập trung vào hạ tầng phản ánh sự thay đổi trong cách các quốc gia chuẩn bị cho những kịch bản bất ổn dài hạn. Thay vì ưu tiên các đòn tấn công quân sự trực diện, việc nắm giữ thông tin về hạ tầng cho phép xây dựng các phương án gây sức ép gián tiếp, có thể được kích hoạt vào những thời điểm nhạy cảm mà không làm bùng phát xung đột công khai. Đây là lựa chọn phù hợp trong bối cảnh xung đột vũ trang trực tiếp tiềm ẩn nguy cơ leo thang và để lại hệ lụy khó kiểm soát.

Công nghệ đang giữ vai trò then chốt trong sự dịch chuyển của hoạt động thu thập thông tin hiện đại. Các thiết bị ghi hình cá nhân, hệ thống định vị, nền tảng liên lạc mã hóa và công cụ lưu trữ dữ liệu đã trở nên phổ biến, gắn chặt với đời sống thường nhật. Thực tế đó đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với việc hoàn thiện hành lang pháp lý và cơ chế quản lý, nhằm bảo đảm cân bằng giữa bảo vệ quyền riêng tư và ngăn ngừa nguy cơ bị lợi dụng trong môi trường an ninh ngày càng phức tạp.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng, các vụ việc phản gián liên quan đến hạ tầng chiến lược ngày càng bộc lộ rõ tính chất xuyên biên giới và mức độ lan tỏa rộng lớn. Những hệ lụy phát sinh không chỉ giới hạn trong phạm vi an ninh của một quốc gia, mà còn có khả năng tác động tới chuỗi cung ứng khu vực, dòng chảy thương mại quốc tế và tâm lý ổn định của thị trường. Khi các hệ thống hạ tầng được kết nối chặt chẽ trong mạng lưới toàn cầu, nguy cơ bị khai thác hoặc gián đoạn tại một điểm cụ thể có thể kéo theo những ảnh hưởng dây chuyền khó kiểm soát.

Chính thực tế đó khiến việc bảo vệ hạ tầng chiến lược không còn là vấn đề thuần túy nội bộ, mà trở thành một nội dung hợp tác và điều phối giữa các quốc gia. Nhiều nước đang chú trọng hơn tới việc tăng cường trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm và xây dựng các cơ chế phối hợp nhằm nhận diện sớm và hạn chế các mối đe dọa tiềm tàng.

Trong kỷ nguyên kết nối toàn cầu, bảo vệ hạ tầng chiến lược vì vậy là một bài toán tổng hợp, đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa khuôn khổ pháp lý, cơ chế quản lý, giải pháp công nghệ và nhận thức xã hội. Cách tiếp cận toàn diện này không chỉ nhằm giảm thiểu các rủi ro an ninh trước mắt, mà còn góp phần tạo dựng môi trường ổn định, minh bạch và bền vững, phục vụ cho phát triển kinh tế và hợp tác quốc tế trong dài hạn.