Đánh thức kinh tế sáng tạo Thủ đô

Kết nối cộng đồng sáng tạo

Hà Nội là thành phố hiếm hoi hội tụ đầy đủ các yếu tố để trở thành trung tâm kinh tế sáng tạo của khu vực. Với hàng nghìn di tích lịch sử, kho tàng di sản văn hóa phong phú, những làng nghề bền bỉ qua nhiều thế hệ và một cộng đồng sáng tạo trẻ đông đảo, thành phố này đang từng bước chuyển những nguồn lực văn hóa ấy thành động lực phát triển dài hạn.

Hiện thành phố sở hữu hơn 5.900 di tích lịch sử văn hóa, gần 1.800 di sản văn hóa phi vật thể, hơn 1.300 làng nghề và một cộng đồng sáng tạo trẻ chiếm trên 50% dân số. Những nguồn lực này đang được chuyển hóa thành hàng hóa, dịch vụ sáng tạo, đóng góp gần 4% GRDP và hướng tới mục tiêu 10% GRDP vào năm 2045, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Tuy nhiên, nghịch lý lớn nhất của Hà Nội là: có rất nhiều người sáng tạo nhưng không có một nền kinh tế sáng tạo đúng nghĩa. Phần lớn hoạt động sáng tạo hiện nay mang tính tự phát, nhỏ lẻ, thiếu thị trường, thiếu vốn, thiếu không gian và thiếu một hệ sinh thái hỗ trợ. Người làm sáng tạo thường phải “tự bơi”, hoặc buộc phải chuyển sang các lĩnh vực khác để mưu sinh. Hà Nội thiếu những không gian sáng tạo, xưởng thiết kế, rạp biểu diễn… để tạo sân chơi kết nối các nhà sáng tạo. Ngoài ra, từ trước đến nay, chúng ta có những cách nhìn nhận sai lệch về sáng tạo. Nhiều người vẫn coi sáng tạo chỉ là hoạt động nghệ thuật, mang tính phong trào hoặc giải trí. Thực tế, kinh tế sáng tạo bao gồm một hệ sinh thái rộng lớn: thiết kế kiến trúc - nội thất - đồ họa, thời trang, phim ảnh, game, hoạt hình, âm nhạc, biểu diễn, quảng cáo, branding, thủ công cao cấp, du lịch trải nghiệm và nội dung số.

Trong bối cảnh đó, “Tụ hội Sáng tạo” mang một ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi sự kiện. Khi các nhà sáng tạo từ nhiều lĩnh vực - thiết kế, kiến trúc, nghệ thuật thị giác, âm nhạc, thời trang, phim ảnh, công nghệ - cùng xuất hiện, người ta mới thấy rõ một điều: sáng tạo không phải là hoạt động phụ trợ, mà là một ngành công nghiệp.

Chương trình “Tụ hội Sáng tạo” với sự tham gia của gần 200 đơn vị sáng tạo. Đây cũng là nơi kết nối, trao đổi hợp tác giữa các doanh nghiệp, cơ sở đào tạo, cơ quan quản lý văn hóa và các đối tác sáng tạo. Chương trình tập trung giới thiệu các sản phẩm, dịch vụ công nghiệp văn hóa có hàm lượng thiết kế, thủ công mỹ nghệ và nghệ thuật cao. Sự kiện hướng tới việc tạo cầu nối giữa các nhà thực hành sáng tạo với hệ thống bán lẻ, bán buôn, các đơn vị cung cấp giải pháp quà tặng, xuất khẩu và các đối tác thị trường.

Từ năm 2023, mô hình Hội chợ sáng tạo được thử nghiệm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội và nhanh chóng nhận được sự hưởng ứng nồng nhiệt từ cộng đồng nhà thiết kế, nghệ nhân, nhà sản xuất và các đơn vị phát triển, thương mại hóa sản phẩm công nghiệp văn hóa. Thực tế ghi nhận nhiều gian hàng thu hút đông đảo người mua, nhiều thời điểm “cháy hàng”, cho thấy sự quan tâm rõ nét và lựa chọn ngày càng chủ động của người tiêu dùng Thủ đô đối với các sản phẩm công nghiệp văn hóa giàu bản sắc, có giá trị thiết kế và câu chuyện văn hóa.

Nhiều thương hiệu đã được công chúng ghi nhận như Tòhe, Bana Handcraft Studio, Đình Collective, Zó Project, Craftlink, AnCycle, Nón làng Chuông, Vụn Art, COMPLEX 01, Sơn mài Đường Lâm… liên tục tham gia, góp phần khắc họa bức tranh đa dạng và tiềm năng của hệ sinh thái công nghiệp văn hóa Thủ đô.

Thu hút những nhà sáng tạo trẻ

Điều đáng mừng là lễ hội không chỉ dành cho giới chuyên môn. Rất nhiều người dân ở mọi lứa tuổi, từ các em nhỏ, người trẻ đến các cô chú lớn tuổi đã có cơ hội bước vào không gian sáng tạo, tìm hiểu, nhìn ngắm và cảm nhận. Sáng tạo không còn thuộc về một nhóm người nhất định, mà trở thành trải nghiệm chung của cộng đồng. Điều này minh chứng cho sự lan tỏa tinh thần sáng tạo  đến nhiều đối tượng khác nhau.

Đó là nhóm các bạn trẻ tiếp nối giá trị Di sản tranh dân gian Đông hồ - qua game giả định và trải nghiệm nghệ thuật tương tác. “Họa Cổ Ký” là dự án game giả định hướng đến việc xóa bỏ ranh giới giữa người xem và di sản. Bằng cách cho phép người chơi trực tiếp “nhập thân” vào thế giới giấy Điệp, trải nghiệm không gian tranh và khoảng cách gần nhất thông qua ngôn ngữ thị giác và tương tác đương đại.

Thông qua lối kể chuyện và giả định gameplay, dự án mong muốn truyền tải ý nghĩa và vai trò bền bỉ của người trẻ và nghệ nhân trong việc bảo tồn và phục chế tranh truyền thống tại Việt Nam, đặc biệt là dòng tranh Đông Hồ - di sản nghệ thuật tranh dân gian đang được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản Văn hóa Phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp”.

Không gian trưng bày của Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội đặc biệt thú vị vì đó là những sản phẩm đa dạng của các bạn học sinh, sinh viên. Với ý nghĩa, nghệ thuật không đứng sau khung kính, mà bước ra đời sống - được chạm, được sử dụng và được kể bằng những câu chuyện mới, rất nhiều sản phẩm thu hút sự quan tâm của khách hàng. Đó là dòng tranh nghệ thuật, bộ sưu tập trang phục, áo dài - từ bản vẽ phác thảo ý tưởng đến sản phẩm hoàn thiện, Khăn thêu tay thủ công, Thiệp chúc mừng năm mới, bao lì xì, túi tote, móc khóa, huy hiệu… Di sản, những vẻ đẹp của văn hóa truyền thống đang hiện diện trong đời sống, từ các sản phẩm mà chúng ta dùng hằng ngày.

Hay dự án Gánh di sản cũng là một điểm nhấn thú vị cho thấy sự sáng tạo của các bạn trẻ. Gian hàng thu hút hơn 30.000 lượt khách tham quan trong 2 ngày, trong đó có hơn 3000 người tham gia hoạt động tương tác với hơn 1000 phần quà đã được trao tặng.

Gánh di sản là sự kết nối của các doanh nghiệp, tổ chức đang triển khai nhiều hoạt động du lịch văn hoá có chiều sâu, hướng đến truyền thông và giáo dục di sản song song với việc tăng cường trải nghiệm/cung cấp sản phẩm sạch, an toàn cho người dùng: Trung tâm Trẻ em và Phát triển (CCD), Agritage Vietnam, Dana Comunity Tourism, HTX Ná Nả, HTX Văn hóa và du lịch Cơ Tu Trường Sơn, HTX Văn hóa và du lịch xã Đồng Tiến, Lila Inn & Tours, Hanoi and Around with Thanh, Ede Yarns.

Từ những giá trị truyền thống, Hà Nội đang hình thành các sản phẩm, dịch vụ sáng tạo gắn với đời sống đương đại, đóng góp ngày càng rõ nét vào kinh tế đô thị và hướng tới một mô hình tăng trưởng bền vững, và văn hóa không đứng ngoài dòng chảy phát triển mà trở thành nền móng cho tương lai.

Hiện tại, Hà Nội đã công bố khung tổ chức Festival Thiết kế Sáng tạo 2026 và xây dựng mạng lưới 82 không gian sáng tạo được chứng nhận, nhằm kết nối các studio, gallery, workshop và không gian cộng đồng để thúc đẩy hoạt động sáng tạo và thu hút du khách. Thành phố cũng chính thức vận hành Lễ hội Thiết kế Sáng tạo 2026, mở rộng hợp tác quốc tế và nâng tầm quy mô, tạo thêm cơ hội kết nối doanh nghiệp sáng tạo với thị trường. Đây là những cơ hội để thúc đẩy nền kinh tế sáng tạo Hà Nội phát triển.

Theo anh Lê Quang Bình - chuyên gia điều phối mạng lưới Vì một Hà Nội đáng sống: “Nghị quyết Số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa của Bộ Chính trị định hướng Hà Nội trong việc phát triển công nghiệp văn hóa, đặc biệt việc cần phải có cơ sở hạ tầng, hệ sinh thái và kết nối Hà Nội với các vùng văn hóa. Nghị quyết cũng nhấn mạnh công nghiệp văn hóa không thể phát triển đơn lẻ. Cần một hệ sinh thái hoàn chỉnh: doanh nghiệp sáng tạo, nghệ sĩ, cộng đồng, công nghệ, du lịch, thương mại cùng tham gia. Nghị quyết nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp làm động lực - người dân là trung tâm - di sản là tài nguyên cốt lõi, từ đó hình thành chuỗi giá trị văn hóa, kinh tế di sản và các mô hình khởi nghiệp sáng tạo. Đây cũng là hướng chuyển dịch từ Tuần lễ sáng tạo thường niên sang xây dựng hệ sinh thái sáng tạo mà Hà Nội đang bẻ lái”.

Trong kỷ nguyên AI và tự động hóa, những gì không thể bị thay thế chính là bản sắc, thẩm mỹ, câu chuyện và trải nghiệm. Đó là mã gen của Hà Nội. Vì thế, theo các chuyên gia, đánh thức kinh tế sáng tạo không chỉ là lựa chọn mà đó là con đường duy nhất để Hà Nội phát triển bền vững.