Đừng để chiêu trò lấn át nghệ thuật

1. Một câu chuyện đang khiến dư luận cũng như cơ quan chức năng quan tâm là MV “Truth or Dare” của Jun Phạm do chính anh sáng tác cùng APJ. Ngay từ khi ra mắt, MV đã gây tranh cãi dữ dội trên các nền tảng bởi phần lời và hình ảnh có nhiều yếu tố gợi cảm quá đà mang “ẩn ý tình dục” nhưng không dán nhãn độ tuổi khán giả. Được biết, “Truth or Dare” được đặt tên theo một trò chơi phổ biến “Thật hay Thách”. Phần ca từ cũng có những câu chữ miêu tả chàng trai thách cô gái “quên được đêm nay” sau “một đêm thật say” với “những vết son nhiều màu”…

Ngay sau khi MV nhận được những phản hồi trái chiều, sản phẩm đã được gỡ khỏi kênh Youtube chính thức của chính chủ. Toàn bộ bài đăng, hình ảnh, video… quảng bá MV này cũng bị ẩn/ gỡ khỏi tất cả kênh mạng xã hội thuộc quyền quản lý của nam ca sĩ và công ty. Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh cũng đã có buổi làm việc chính thức với ca sĩ Jun Phạm và Công ty Kaizen. Hiện tại, cơ quan chức năng đang tiến hành thẩm định, lấy ý kiến hội đồng chuyên môn và sẽ công bố kết luận chính thức trong thời gian tới. Tuy nhiên, do phạm vi lan truyền trên không gian mạng nên việc gỡ toàn bộ các nội dung phái sinh, cắt ghép từ MV khó có thể triệt để.

Nếu trước đây, nghệ sĩ chỉ có thể lan tỏa hình ảnh thông qua các sản phẩm nghệ thuật thì giờ đây, những buổi livestream của các nghệ sĩ trẻ cũng thu hút lượng lớn cộng đồng mạng. Tối 13/4, trong một buổi livestream giao lưu giữa Mason Nguyễn, B Ray, 24k.Right và Gill với người hâm mộ thì N Ray đã rap nhắc thẳng tên AMEE cùng câu rap đầy tính dung tục, mang hàm ý quấy rối “Vì anh muốn ngủ với tất cả em xinh”. 

Không chỉ B Ray mà Mason cũng nhận sự phản ứng dữ dội của dư luận vì trong hoàn cảnh ấy, nam nghệ sĩ bật cười và thốt lên “Dữ quá vậy”. Thái độ ấy được hiểu là sự đồng tình, cổ xúy. Trước làn sóng đó, Mason đã chính thức lên tiếng xin lỗi, thừa nhận phản ứng cười là sai lầm, là thói quen, không có mục đích xấu... Dẫu vậy, sự “nhỡ miệng” của các nghệ sĩ trẻ này thật khó có thể thông cảm

Trước Jun Phạm, B Ray, nhiều ca sĩ Việt cũng đã bị chỉ trích vì hình ảnh hay ca từ của bài hát phản cảm, lệch chuẩn. Không thể kể hết những nghệ sĩ nằm trong danh sách bị nhắc nhở, xử lý vì có sản phẩm âm nhạc mang nội dung dung tục, phản cảm như Bảo Anh, Huyền Sambi, Mr A, Sỹ Thanh, Phương My, Yuki Huy Nam…

Mạng trực tuyến mang đến cho các nghệ sĩ cơ hội để thể hiện tài năng, lan tỏa hình ảnh tới công chúng với tốc độ nhanh nhất, rộng rãi nhất thì dễ là nơi xuất hiện “rác” của những nghệ sĩ kém ý thức.

Cơ quan chức năng từng xử phạt 55 triệu và đình chỉ hoạt động biểu diễn trong 9 tháng với Jack vì biểu diễn ca khúc có ca từ phản cảm, ngôn ngữ không phù hợp. MV “Sự nghiệp chướng” của rapper Pháo cũng đã bị gỡ khỏi các nền tảng nghe nhạc trực tuyến như Youtube, Spotify và một số dịch vụ phát nhạc khác… Nhưng dường như đó cũng chưa trở thành bài học để các nghệ sĩ sau này rút kinh nghiệm.

Đời sống nghệ thuật biểu diễn vẫn còn những lộn xộn bởi những “ca sĩ tự phong”, những tiết mục lên sân khấu khi chưa được kiểm duyệt. Nhạc sĩ Tuấn Hải cho rằng việc nhiều hiện tượng mạng, KOL, doanh nhân đua nhau làm ca sĩ khiến cho tiêu chuẩn nghệ thuật bị hạ thấp. Nối tiếp những nhân vật Lệ Rơi, Quân Kun, Bà Tưng… gần đây có dược sĩ Tiến, Võ Thùy Dung - cháu gái NSƯT Vũ Linh cũng bất chấp để xuất hiện trên sân khấu. Không chỉ hát chui, hát nhép, chương trình “Tự tình phương Nam 4” còn có phần biểu diễn. Tiết mục trích đoạn cải lương “Mê Linh biệt khúc” do Võ  Thùy Dung (nghệ danh Bùm Bum) thể hiện không nằm trong danh mục các tiết mục đã được Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh phê duyệt trước đó.

Không chỉ có vậy, phần thể hiện còn hạn chế về chuyên môn, thiếu sự chuẩn mực, làm ảnh hưởng đến giá trị của tác phẩm cải lương kinh điển. Đơn vị tổ chức là Công ty TNHH Giải trí Kim Loan thừa nhận để xảy ra sai sót khi đưa tiết mục ngoài danh sách được phê duyệt vào chương trình. Đây khó có thể là sự vô tình vì những quy định trong cấp phép biểu diễn đã rất rõ ràng và triển khai từ lâu. Liệu có hay chăng việc cố tình không chấp hành những quy định của cơ quan chức năng vì chế tài xử lý còn quá nhẹ?

2. Có thể nói, làm thế nào để lành mạnh hóa đời sống biểu diễn trên không gian mạng, hạn chế tối đa những sản phẩm “rác”, những ca sĩ tự phong xuất hiện với mục đích câu view là câu hỏi không mới nhưng luôn cấp thiết. Bởi với tốc độ lan tỏa của không gian mạng thì hậu quả của từ những sản phẩm lệch chuẩn ấy vô cùng nguy hại. Nhất là hiện nay, đối tượng sử dụng mạng xã hội chiếm phần lớn là những người trẻ, không ngoại trừ cả trẻ em. Những nội dung này đã tạo ra nhiều ý kiến trái chiều trong dư luận về ranh giới giữa tự do sáng tạo nghệ thuật và chuẩn mực văn hóa trong âm nhạc.

Một trong những nội dung được đưa ra tại cuộc họp báo quý I/2026 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thì thời gian qua, cơ quan chức năng đã gỡ hàng nghìn nội dung xấu độc trên nền tảng số. Theo đó, Facebook đã chặn tới 1.568 nội dung, khóa 38 trang; YouTube gỡ 459 nội dung, xử lý 20 kênh vi phạm; TikTok gỡ 565 nội dung và hàng trăm tài khoản, nền tảng Threads cũng đã chặn gỡ các bài viết vi phạm. Tỷ lệ xử lý đạt từ 92% đến 97%, cho thấy sự phối hợp ngày càng hiệu quả giữa cơ quan quản lý và các nền tảng công nghệ trong việc làm sạch môi trường mạng.

Cũng tại cuộc họp này, ông Trần Hướng Dương, Phó cục trưởng Cục Nghệ thuật - Biểu diễn cho biết việc quản lý và xử lý vi phạm hiện được phân cấp cho các địa phương theo quy định tại Nghị định 144/ năm 2020. Đối với các hiện tượng gây tranh luận như nội dung phản cảm trong sản phẩm âm nhạc, chương trình biểu diễn, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã có văn bản yêu cầu các địa phương tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm vi phạm, đồng thời nâng cao chất lượng nghệ thuật biểu diễn. Tuy nhiên, thực tế vẫn đặt câu hỏi về vai trò của nhà tổ chức và cơ quan cấp phép cho các sản phẩm âm nhạc, chương trình. Nếu được xem xét kỹ lưỡng nội dung bản nhạc trước khi chương trình được tổ chức sẽ không có những chuyện như vậy xảy ra.

Việc áp dụng những biện pháp xử lý mạnh đối với nghệ sĩ, người nổi tiếng luôn nhận được sự hưởng ứng mạnh mẽ của dư luận. Có ý kiến đề xuất “Đã gọi là văn hóa lệch chuẩn, tại sao chỉ cấm ở địa phương trong khi phạm vi hoạt động của những người này là các tỉnh, thành trên cả nước. Phải cấm hoạt động trên cả nước một thời gian dài…”. Hay: “Ca sĩ nào có sản phẩm bị cơ quan chức năng đánh giá là “lệch chuẩn, kém văn hóa, phản cảm, không phù hợp với thuần phong mỹ tục” thì cứ phải nộp phạt thật cao và treo mích 1 năm, 2 năm tùy theo số lượng bài vi phạm, cấm sóng hoặc gỡ hết các sản phẩm âm nhạc của họ ra khỏi mọi nền tảng trực tuyến… Phải quyết liệt ngay chứ không là ảnh hưởng đến tương lai của đất nước”.

Về vấn đề quản lý “nghệ sĩ tự phong”, có ý kiến cho rằng cơ quan quản lý văn hóa đã ban hành Quy tắc ứng xử của người hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật, liệt kê rõ những điều được làm và không được làm; đề ra những tiêu chuẩn phong tặng danh hiệu NSƯT, NSND… nhưng lại thiếu đi tiêu chí mang tính bắt buộc về pháp lý ở mức độ nền tảng cho danh xưng “nghệ sĩ”.

Luật sư Lê Văn Kiên, Văn phòng Luật sư Ánh sáng Công lý (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cho rằng trong khi các ngành nghề khác như bác sĩ, kỹ sư, luật sư, nhà báo… phải đáp ứng đủ các điều kiện hoặc có chứng chỉ hành nghề do pháp luật quy định nhưng ở lĩnh vực nghệ thuật lại là một khoảng trống. Danh xưng “nghệ sĩ” hiện nay vẫn còn khá dễ dãi, chưa có những tiêu chí mang tính bắt buộc về pháp lý cho tên gọi này. Vì thế, cơ quan chức năng cũng khá loay hoay trong việc xử lý những “hiện tượng mạng” đi hát, những “nghệ sĩ tự phong” biểu diễn phản cảm, lệch chuẩn….