Mỹ áp thuế bổ sung 10%, nhiều nước hưởng lợi

Thuế nhập khẩu vào Mỹ giảm, gần 90 đối tác hưởng lợi

Từ 0h01 ngày 24/2 (giờ Mỹ), hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ chính thức chịu mức thuế bổ sung 10% theo sắc lệnh Tổng thống Donald Trump ký ngày 20/2. Động thái này diễn ra sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các mức thuế được áp dụng theo Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA), làm thay đổi đáng kể bức tranh thuế quan của nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Thuế bổ sung 10% được cộng vào các mức hiện hành như thuế 25% với thép, nhôm, đồng, gỗ xẻ và ôtô, phụ tùng theo Điều 232; các mức thuế với hàng hóa Trung Quốc theo Điều 301; cùng thuế suất cơ bản trong Biểu thuế hài hòa (HTS) và nguyên tắc tối huệ quốc (MFN).

Tuy nhiên, theo tính toán của Global Trade Alert, thuế nhập khẩu hiệu dụng - tức mức thuế trung bình thực tế tính trên tổng giá trị hàng hóa nhập khẩu đã giảm còn khoảng 11,6%, so với 15,3% trước khi Tòa án Tối cao ra phán quyết liên quan IEEPA.

Thuế hiệu dụng thường thấp hơn thuế suất danh nghĩa do doanh nghiệp tận dụng các ưu đãi, miễn giảm. Dù vậy, các chuyên gia nhận định mức giảm này khó tạo ra thay đổi rõ rệt với người tiêu dùng Mỹ trong ngắn hạn.

Giáo sư kinh tế Kyle Handley - Đại học California, San Diego cho rằng giá hàng hóa có thể hạ nhẹ khi lượng tồn kho nhập khẩu chịu thuế cũ được bán hết. Song ông lưu ý tác động không đáng kể, trong bối cảnh môi trường chính sách vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn đối với doanh nghiệp và đối tác thương mại.

Dữ liệu của Global Trade Alert cho thấy khoảng 90 đối tác thương mại của Mỹ, bao gồm 10 đối tác lớn nhất, ghi nhận mức thuế nhập khẩu trung bình thấp hơn sau khi IEEPA bị loại bỏ và thay bằng mức bổ sung 10%.

Các nền kinh tế từng chịu thuế cao theo IEEPA như Brazil, Trung Quốc và Ấn Độ là những trường hợp nổi bật. Trước đây, một số mặt hàng của Brazil từng bị áp thuế tới 50% theo IEEPA. Từ 24/2, mức thuế mới giảm về quanh 10%. Với Trung Quốc, thuế nhập khẩu trung bình giảm từ 36,8% xuống còn 26,9%. Trong khi đó, hàng hóa Ấn Độ vào Mỹ hiện chịu thuế chưa tới 14%, thấp hơn đáng kể so với giai đoạn trước.

Khoảng 130 quốc gia và vùng lãnh thổ không ghi nhận biến động đáng kể về thuế suất. Chỉ hơn 10 đối tác như Australia, Bỉ hay Bồ Đào Nha chịu mức tăng nhẹ, trung bình 0,01-0,07 điểm phần trăm.

Theo Joe Brusuelas - kinh tế trưởng tại RSM US, ngay cả khi thuế bổ sung được nâng tối đa lên 15%, các nước như Brazil, Canada, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Mexico và Nam Phi vẫn chịu mức thuế thấp hơn so với trước phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ. Ngược lại, một số nền kinh tế như Anh, Italy, Singapore, Argentina, Australia và Arab Saudi có thể chịu tác động rõ rệt hơn.

Chiến lược thuế quan dài hạn trong bối cảnh pháp lý mới

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer khẳng định các thỏa thuận thuế quan đã đàm phán với chính quyền Trump vẫn có hiệu lực. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng tình hình phức tạp hơn do nhiều điều khoản trước đây dựa trên cơ sở pháp lý của IEEPA.

Các điều khoản nằm ngoài IEEPA như một số cam kết theo Điều 232 hoặc liên quan đầu tư, mua sắm vẫn còn hiệu lực. Nhưng những nội dung phụ thuộc trực tiếp vào IEEPA đã mất nền tảng pháp lý.

Chẳng hạn, trong thỏa thuận thương mại Mỹ - Thụy Sĩ, mức sàn thuế đối với hàng nhập khẩu từ Thụy Sĩ được áp dụng theo IEEPA. Khi đạo luật này bị bác bỏ, cơ chế duy trì mức sàn thuế cũng không còn. Tương tự, việc Mỹ từng đồng ý giảm thuế cho hàng hóa Ấn Độ từ 25% xuống 18% không còn giá trị khi mức thuế nền 25% theo IEEPA bị hủy.

Bà Deepali Bhargava - Trưởng nhóm nghiên cứu Châu Á - Thái Bình Dương tại ING nhận định phán quyết của Tòa án Tối cao giúp Ấn Độ cải thiện đáng kể vị thế đàm phán, khi mối đe dọa từ IEEPA được loại bỏ.

Trong bối cảnh đó, để triển khai đầy đủ các thỏa thuận đã ký, chính quyền Mỹ có thể phải vận dụng khuôn khổ pháp lý khác như Điều 122 hoặc đàm phán lại dựa trên cơ sở mới.

Ngày 23/2, Nghị viện châu Âu đã hoãn bỏ phiếu về thỏa thuận thương mại với Mỹ và dự kiến họp lại vào 4/3 để đánh giá mức độ rõ ràng trong cam kết của Washington.

Khác với thuế theo IEEPA vốn không có thời hạn cụ thể, thuế bổ sung tối đa 15% theo Điều 122 chỉ có hiệu lực trong 150 ngày và cần Quốc hội Mỹ phê chuẩn nếu muốn gia hạn.

Giới phân tích cho rằng, dù thuế quan trung bình giảm trong ngắn hạn, định hướng bảo hộ thương mại của chính quyền Trump không thay đổi. Nhà Trắng đang chuyển sang sử dụng các công cụ pháp lý được đánh giá là vững chắc hơn như Điều 232 và 301.

Mỹ hiện mở rộng điều tra theo Điều 232 với robot, turbin gió, drone và dược phẩm; đồng thời tiếp tục các cuộc điều tra theo Điều 301 về thương mại số với Brazil, cũng như thuế dịch vụ số nhắm tới Canada, Pháp, Austria, Italy, Tây Ban Nha, Thổ Nhĩ Kỳ và Anh.

Tuần trước, ông Jamieson Greer cho biết Washington có thể khởi động thêm các cuộc điều tra mới theo Điều 301, tập trung vào tình trạng dư thừa công suất, phân biệt đối xử với công nghệ Mỹ và thuế dịch vụ số. Các cuộc điều tra dự kiến được tiến hành theo “tiến độ rút gọn”.

Ngày 23/2, Tổng thống Trump cảnh báo các đối tác không nên rút khỏi những thỏa thuận thương mại đã đạt được, đồng thời để ngỏ khả năng áp mức thuế cao hơn thông qua các công cụ pháp lý khác.

Trong khi Nhật Bản đề nghị Mỹ đảm bảo chế độ thuế mới không kém thuận lợi hơn thỏa thuận hiện có, Anh và Đài Loan (Trung Quốc) bày tỏ mong muốn duy trì các cam kết song phương. Trung Quốc kêu gọi Washington chấm dứt “thuế quan đơn phương” và cho biết sẵn sàng nối lại đàm phán thương mại.

Diễn biến mới cho thấy “ván cờ” thuế quan giữa Mỹ và các đối tác chưa khép lại, mà chỉ bước sang một giai đoạn điều chỉnh về công cụ và nền tảng pháp lý, với những tác động dài hạn khó lường đối với thương mại toàn cầu.