Vì sao “Kích động giận dữ” là từ khóa của năm 2025?

Theo Oxford, “từ của năm” phải là một đơn vị nghĩa phản ánh xu hướng ngôn ngữ và tinh thần xã hội trong năm, và sự lan rộng bất thường của Rage Bait cho thấy rõ cách mà cảm xúc tiêu cực đang chi phối đời sống số ngày nay.

“Rage Bait” (kích động giận dữ) là từ ghép của rage (cơn giận dữ bùng phát) và bait (miếng mồi hấp dẫn). Đây là những nội dung được tạo ra có chủ đích nhằm gây khó chịu, khiêu khích hoặc xúc phạm, từ đó kích thích người xem phản ứng mạnh. Trên các nền tảng trực tuyến, sự phẫn nộ luôn kéo theo mức độ tương tác cao, khiến các nội dung dạng này nhanh chóng được lan truyền và tạo lợi ích cho chủ tài khoản.

Nhà xuất bản Đại học Oxford chọn "Rage Bait" một phần vì tần suất xuất hiện của cụm từ này đã tăng đột biến trong năm qua, nhưng quan trọng hơn, nó phản ánh tâm lý tiêu dùng nội dung của thời đại, nơi hiệu ứng cảm xúc được coi trọng hơn tính chính xác, và sự lan truyền được ưu tiên hơn sự trung thực.

Rage Bait lại trở thành xu hướng hốt bạc?

Trong thời đại bùng nổ thông tin, Rage Bait không chỉ là những bài đăng gây tranh cãi, mà là một chiến thuật lợi dụng tâm lý người dùng để gia tăng tương tác và thu hút sự chú ý. Cảm xúc tiêu cực, đặc biệt là giận dữ, tạo ra phản ứng mạnh mẽ hơn bất kỳ niềm vui nào. Khi người dùng bắt gặp nội dung bất công, xúc phạm hoặc mỉa mai, vùng xử lý cảm xúc trong não bị kích thích, thôi thúc họ tranh luận, phản đối hoặc chia sẻ. Rage Bait khai thác triệt để điều này, biến người dùng thành những "chiến thần công lý", sẵn sàng chỉ trích mọi sai trái.

Hơn nữa, thuật toán mạng xã hội ưu tiên nội dung tạo nhiều phản ứng, đặc biệt là phản ứng tiêu cực. Một bình luận chỉ trích mạnh mẽ, một lượt chia sẻ kèm theo lời chửi rủa, hay một biểu tượng phẫn nộ có giá trị gấp nhiều lần lượt “thích” hời hợt. Tương tác càng cao, nội dung càng được đẩy lên, tạo ra vòng xoáy độc hại: Kích động - Tương tác giận dữ - Tăng hiển thị - Kích động người khác. Đây chính là mánh khóe mà Rage Bait khai thác triệt để, biến cơn giận của người dùng thành "tiền tệ" giúp các trang web và tài khoản mạng xã hội thu lợi.

Khác với Clickbait vốn chỉ đánh vào sự tò mò, Rage Bait tạo ra tác động sâu hơn. Clickbait có thể khiến người xem thất vọng, nhưng Rage Bait lại trực tiếp bào mòn trải nghiệm tinh thần, kích thích trạng thái căng thẳng kéo dài. Thực tế cho thấy, chỉ cần một nội dung kích động được lan truyền, một cuộc tranh cãi có thể kéo dài hàng giờ, thậm chí nhiều ngày, khiến người dùng vô tình bị cuốn vào những cuộc xung đột không hồi kết.

Thủ đoạn lợi dụng Rage Bait trên không gian mạng

Rage Bait không chỉ gây nhiễu loạn nhận thức cộng đồng mà còn trở thành đất sống cho các thủ đoạn tội phạm công nghệ cao. Đây là thủ đoạn nguy hiểm, bởi trong trạng thái bị kích động, người dùng rất dễ đánh mất cảnh giác. Lợi dụng giây phút bốc đồng, các đối tượng cài cắm liên kết độc hại vào các bài đăng tranh cãi, dụ người xem truy cập trang web lừa đảo, tải tệp tin chứa mã độc hoặc vô tình cung cấp dữ liệu cá nhân. Chỉ một thao tác cảm tính cũng đủ khiến người dùng trở thành nạn nhân của tấn công mạng mà không hề hay biết.

Tại Việt Nam, Rage Bait xuất hiện dưới nhiều dạng thức và ngày càng tinh vi hơn. Các clip “thảm họa ẩm thực”, thử thách phản cảm hay hành vi miệt thị người khác liên tục được đưa lên mạng với mục đích duy nhất: kích động sự phẫn nộ để thu hút tương tác. Những nội dung này không chỉ làm méo mó môi trường văn hoá số mà còn tạo mảnh đất thuận lợi cho các hành vi lệch chuẩn nảy nở.

Đáng lo ngại hơn, một số tổ chức cực đoan, nhóm thù địch đã lợi dụng Rage Bait để gieo rắc thông tin xấu độc, hướng lái dư luận và làm suy giảm niềm tin của người dân vào chính quyền. Đây là thủ đoạn nguy hiểm, đánh trực tiếp vào cảm xúc thiếu ổn định của công chúng để phát tán thông tin xuyên tạc, số liệu thổi phồng hoặc hình ảnh bị chỉnh sửa, đặc biệt trong các thời điểm nhạy cảm như thiên tai, dịch bệnh hoặc sự kiện chính trị quan trọng. Nếu thiếu tỉnh táo, người dân rất dễ bị cuốn vào dòng chảy thông tin độc hại mà không nhận thức hết tác hại.

Để hạn chế ảnh hưởng của Rage Bait, mỗi người dùng cần chủ động bảo vệ mình trên không gian mạng. Trước khi phản ứng, cần dừng lại kiểm chứng thông tin; đối chiếu với nguồn tin chính thống; tuyệt đối không tham gia tranh luận khi tâm lý đang bị kích động. Cảnh giác với các đường link lạ, không chia sẻ nội dung chưa được xác thực và giữ thái độ bình tĩnh trước thông tin cực đoan.

Sự tỉnh táo của mỗi cá nhân chính là “lá chắn mềm” nhưng vô cùng hiệu quả để xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh và không bị dẫn dắt bởi các thủ đoạn thao túng cảm xúc ngày càng tinh vi.