Biển Hoàng Hải mùa dậy sóng

Trước hết cần điểm qua tình hình vụ việc. Theo người phát ngôn lực lượng bảo vệ bờ biển Hàn Quốc, vào chiều ngày 16/10, lực lượng tuần duyên nước này phát hiện 30 tàu đánh cá Trung Quốc xâm nhập trái phép vùng biển Hàn Quốc, khu vực gần đảo Hongdo trên biển Hoàng Hải. Ngay lập tức, họ đã cử một tàu 3.000 tấn tới khu vực để thực hiện chiến dịch trấn áp.

Tuy nhiên, theo nguồn tin chính thức tại Seoul, trong quá trình ngăn chặn, ngư dân Trung Quốc đã dùng dao, búa, gậy gộc và nhiều loại vũ khí khác, đánh lại lực lượng tuần duyên. Một nhóm cảnh sát biển Hàn Quốc đã phải dùng súng bắn đạn cao su để chống trả. Kết quả là một ngư dân Trung Quốc, 44 tuổi, đã bị trúng một viên đạn cao su vào ngực. Người này đã qua đời khi được trực thăng chở đến bệnh viện. Rốt cuộc lực lượng tuần duyên Hàn Quốc đã bắt giữ hai chiếc tàu trọng tải gần 100 tấn và kéo về cảng Mokpo (miền Tây nam Hàn Quốc), đồng thời câu lưu 23 thủy thủ Trung Quốc.

Sự cố đáng tiếc này đã lập tức khuấy động quan hệ Trung - Hàn.

Xét những vụ việc tương tự trong quá khứ ta có thể dễ dàng nhận thấy lần này cả hai phía đã "rất kiềm chế". Việc tàu đánh cá Trung Quốc ồ ạt lấn sâu vào vùng đặc quyền kinh tế của Hàn Quốc trên Hoàng Hải để đánh bắt trái phép là chuyện thường. Theo số liệu của tuần duyên Hàn Quốc, nếu trong năm 2010, chỉ có 370 tàu thuyền đánh cá Trung Quốc bị bắt giữ, qua năm 2011, số lượng này đã lên đến 475 chiếc.

Phản ứng của ngư dân Trung Quốc khi bị chặn bắt cũng càng lúc càng dữ dội hơn, không ngần ngại tấn công vào lực lượng tuần duyên. Chẳng hạn như vào tháng 4/2012, bốn lính tuần duyên Hàn Quốc đã bị thủy thủ Trung Quốc đánh bị thương. Thậm chí trước đó, vào tháng 12/2010, một ngư dân Trung Quốc đã đâm chết một lính tuần duyên Hàn Quốc và làm một người lính khác bị thương nặng. Vụ này đã làm công luận Hàn Quốc hết sức phẫn nộ, và vào tháng 4/2012, thủ phạm đã bị một tòa án Hàn Quốc kết án 30 năm tù. Trước đó hai năm, vào tháng 9/2008, một lính tuần duyên Hàn Quốc cũng bị chết đuối khi tìm cách khám xét một chiếc tàu cá Trung Quốc.

Hai tàu cá của Trung Quốc liên quan đến vụ một ngư dân bị bắn chết bị lực lượng tuần duyên Hàn Quốc đưa về cảng Mokpo.

Vậy vì sao lại có sự kiềm chế này? Báo Thái Dương của Hongkong ra ngày 18/10, cho rằng đó là cách để cả Trung Quốc và Hàn Quốc không muốn cho Mỹ và Nhật Bản thừa cơ "ngư ông đắc lợi". Tờ báo này viết: Tranh chấp vùng đánh bắt cá giữa Trung Quốc và Hàn Quốc đã kéo dài từ lâu, hai bên liên tiếp xảy ra các vụ xung đột đổ máu, biện pháp chấp pháp của cảnh sát biển Hàn Quốc ngày càng trở nên cứng rắn. Tuy nhiên lần này, mặc dù cảnh sát biển Hàn Quốc dùng đạn cao su bắn chết ngư dân Trung Quốc, nhưng sau khi vụ việc xảy ra, nhà chức trách Hàn Quốc tức tốc nhận định "tính ngẫu nhiên" của sự kiện, trong khi Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng nói rằng đây là "trường hợp cá biệt", cả hai bên đều hy vọng "chuyện lớn hóa nhỏ, chuyện nhỏ hóa không", hết sức tránh để ngoại giao song phương bị ảnh hưởng nặng nề.

Báo này cho rằng Mỹ và Nhật Bản lại đang "hy vọng" xung đột lần này giữa Trung Quốc và Hàn Quốc trở nên gay gắt hơn, có thể phân hóa quan hệ song phương.  Trung Quốc và Hàn Quốc đều có tranh chấp đảo biển với Nhật Bản. Hiện nay, Trung - Hàn liên thủ đối phó Nhật Bản, hỗ trợ lẫn nhau, phân tán sự chú ý của Nhật Bản, đồng thời cũng gây khó khăn cho Mỹ. Nếu như tranh chấp lãnh hải Trung - Hàn trở nên gay gắt, quan hệ Nhật - Hàn sẽ xích lại gần nhau, bố cục Đông Á hiện nay sẽ phát triển theo hướng mà Mỹ kỳ vọng. Do đó, cả Trung Quốc và Hàn Quốc lần này đều hạ giọng một cách khác thường.

Giữa ba nước Trung - Nhật - Hàn thực tế cũng đã hình thành sự cân bằng khá tinh tế, giữa ba nước đều có tranh chấp biển đảo, cũng có những ân oán lịch sử, tranh chấp lợi ích và dân tộc chủ nghĩa không thể giải quyết dứt điểm. Do đó, giữa ba nước đang tồn tại một không gian giằng co về ngoại giao rất lớn.  

Quang cảnh cuộc bố ráp thuyền đánh cá Trung Quốc xâm phạm lãnh hải của tuần duyên Hàn Quốc hôm 16/10 trên biển Hoàng Hải.

Báo Thái Dương cho rằng, trên thực tế, Mỹ luôn hy vọng hợp nhất mối quan hệ đồng minh Mỹ - Nhật với quan hệ đồng minh Mỹ - Hàn, tạo ra một đồng minh tam giác Mỹ - Nhật - Hàn, đồng thời trên cơ sở này thu hút các nước khác như Australia, Philippines… tham gia để tạo dựng một tiểu NATO phiên bản châu Á. Những năm gần đây, trong các cuộc tập trận chung tại Hoàng Hải, Mỹ cũng có ý phối hợp lực lượng không quân và hải quân của ba nước Mỹ - Nhật - Hàn để cùng đối phó với Trung Quốc. Chuyến công du Nhật Bản và Hàn Quốc mới đây của Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Burns cũng mang sứ mệnh đặc biệt trong việc hòa giải Nhật - Hàn.

Xét từ góc độ của Mỹ, Trung - Hàn mấy năm gần đây đã tiến lại quá gần nhau, nhất là Trung Quốc đã trở thành nước xuất khẩu lớn nhất của Hàn Quốc, quy mô hối đoái tiền tệ song phương không ngừng được mở rộng, đàm phán về khu mậu dịch tự do cũng đang tiến triển hết sức thuận lợi…. Tất cả những điều này khiến Mỹ cảm thấy như bị "hóc xương", luôn hy vọng và tìm cách làm thế nào có thể đóng được một cái chêm vào giữa Trung Quốc và Hàn Quốc. Vụ chìm tàu Cheonan năm xưa, Mỹ xúi bẩy Hàn Quốc gây sức ép buộc Trung Quốc phải tỏ thái độ, việc này khiến quan hệ Trung - Hàn lúc đó xuất hiện rạn nứt. Nay lại nổ ra xung đột Trung - Hàn, đây có thể được coi là đột phá khẩu để Mỹ và Nhật Bản thừa cơ khuấy động quan hệ Trung - Hàn. 

Đối với Hàn Quốc, do chịu sự kiềm chế của Mỹ về mặt quân sự, Hàn Quốc không thể không nghe theo sự chỉ huy của Mỹ, song lòng tự tôn dân tộc mãnh liệt lại khiến nhà chức trách Seoul không cam tâm đứng sau Nhật Bản, trở thành đồng minh hạng hai của Mỹ tại châu Á. Do đó, Hàn Quốc không ngần ngại chơi bài ngửa với Nhật Bản trong việc thể hiện "tính độc lập" ngoại giao, đồng thời cũng hy vọng có được lợi ích từ hai phía trong mối quan hệ Trung - Mỹ. 

Liên minh hay ngầm chiến giữa các nước đều cơ bản được quyết định bởi lợi ích quốc gia. Nói một cách tổng thể, giữa Trung - Mỹ là mâu thuẫn chủ yếu, các mối quan hệ khác như Trung - Nhật, Trung - Hàn, Nhật - Hàn, Mỹ - Nhật, Mỹ - Hàn đều chỉ hùa theo hoặc nhằm phục tùng mâu thuẫn chủ yếu này mà thôi