Ảo ảnh hòa bình cho Syria

• Đền thờ Hồi giáo ở Syria bị đánh bom, nhiều thương vong
• Mỹ - Nga họp bàn cách tránh "va chạm" tại Syria
• Nga chỉ trích “trò hề truyền thông” tại Syria

Đây là hội nghị quốc tế lần thứ 3 về tái lập hòa bình cho Syria sẽ được tổ chức tại Geneve, Thụy Sĩ (còn được gọi là Geneve 3) và kéo dài trong vòng 6 tháng. So với 2 lần trước, hội nghị lần này mở rộng thành phần đối lập tham gia đàm phán. Nhưng cũng chính vì điều này mà Geneve 3 bị hoãn lại từ ngày 25-1 đến 29-1 do các bên không thống nhất được thành phần tham dự.

Ngày 28-1, người phát ngôn của Đặc phái viên LHQ về vấn đề Syria Staffan de Mistura cho biết, các cuộc đàm phán về hòa bình cho Syria sẽ không chuyển sang ngày khác. “Chúng tôi không di dời ngày đàm phán, chúng tôi đã nghe từ một số phương tiện truyền thông rằng, vòng đàm phán được chuyển sang ngày khác, nhưng sự thật không phải như vậy”, bà Mattar nói.

Cuộc chiến tại Syria gần 5 năm qua đã khiến hơn 250.000 người thiệt mạng.

Trước đó, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Syria (SNC) Haysam Manaa tuyên bố với kênh truyền hình Sky News Arabia rằng cuộc hòa đàm tại Geneva sẽ bắt đầu từ ngày 1-2-2016.

Cũng trong ngày 28-1, các thành viên thuộc phe đối lập Syria thông báo hoãn đưa ra quyết định đến ngày 29-1 về việc liệu có tham dự các cuộc hòa đàm dự kiến diễn ra cùng ngày ở Geneva (Thụy Sĩ) hay không.

Một đại biểu từ Ủy ban Đàm phán Cấp cao (HNC) do Arab Saudi hậu thuẫn, nêu rõ: "Ngày 29-1, chúng tôi sẽ đưa ra quyết định về việc liệu có tham dự đàm phán hay không”. HNC được thành lập vào tháng 12-2015, là tổ chức đại diện cho liên minh gồm nhóm đối lập chính Liên minh Dân tộc Syria và nhiều phe phái nổi dậy lớn đang tham chiến ở quốc gia Trung Đông này.

Trước đó, các nhà ngoại giao phương Tây đã gia tăng áp lực lên phe đối lập ở Syria nhằm buộc họ phải tham gia vào cuộc đàm phán này. Tuy nhiên, phe đối lập Syria muốn có một sự đảm bảo từ cộng đồng quốc tế rằng, các bên tham chiến tại Syria phải kết thúc các cuộc tấn công nhằm vào dân thường và cho phép viện trợ nhân đạo tới các khu vực hiện đang bị bao vây.

Ngoài ra, thành phần đối lập Syria được tham dự cũng chưa thống nhất. Về phía đại diện Chính phủ Syria, ngày 27-1, Thứ trưởng Ngoại giao Nga Gennady Gatilov thông báo: Ngoại trưởng Syria Walid al-Moualem sẽ dẫn đầu phái đoàn chính phủ tham gia cuộc đàm phán hòa bình với phe đối lập vào ngày 29-1. Truyền thông Nga dẫn lời ông Gatilov cho biết. Đặc phái viên LHQ về Syria Staffan de Mistura đã gửi lời mời tới Ngoại trưởng Syria al-Moualem với tư cách người đứng đầu phái đoàn chính phủ.

Cục diện chiến trường quyết định kết quả hòa đàm Syria.

Về phía đối lập thì có đến 15 đoàn (theo danh sách mời của Nga). Nhưng ở Syria đâu chỉ có 15 phe đối lập. Ngoài 2 nhóm bị coi là khủng bố IS là Jabhat Al-Nusra, còn có 45 nhóm nổi dậy và đối lập ở Syria mà rất nhiều trong số đó bị Nga và chính quyền Damascus liệt vào thành phần khủng bố nên không được mời.

Chưa kể, ngày 27-1, trong một động thái dường như bác bỏ đề xuất cho phép người Kurd tham gia tiến trình hòa đàm về Syria, LHQ cho biết chỉ những người Syria mới được mời tới dự các cuộc hòa đàm tại Geneve. Trong khi đó, người đứng đầu Hội đồng Dân chủ Syria đối lập Haytham Manna tuyên bố sẽ không tham gia đàm phán tại Geneve nếu 2 thủ lĩnh người Kurd là Saleh Muslim và Ilham Ahmed không được mời tham dự.

Cuộc hòa đàm về Syria do LHQ làm trung gian. Do vậy, thành phần được mời sẽ do Ủy ban Đàm phán Cấp cao quyết định dựa trên danh sách đề xuất của các bên.

Trong một cuộc phỏng vấn với Hãng tin Sputnik của Nga, Fuad Eliko, thành viên Liên minh Quốc gia Syria đối lập bình luận: "Nga đã đệ trình danh sách gồm 15 đại diện của phe đối lập Syria, mà theo ý kiến của Moscow, những người này nhất định phải tham gia cuộc đàm phán Geneve 3. Đây có thể là một phái đoàn chung hoặc hai nhóm riêng của phe đối lập. Nga đặc biệt nhấn mạnh rằng, tham gia Geneve 3 phải có đại diện của các lực lượng dân chủ Syria, người đứng đầu đảng Liên minh Dân chủ người Kurd Salih Muslim, cũng như Kadri Cemil và Haytham Manna. Cho đến nay, sự tham gia của các nhân vật này chưa được xác nhận".

Hôm 25-1, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry đã gặp gỡ với các đại diện của phe đối lập Syria ở Arab Saudi để thảo luận về quá trình chuẩn bị cho cuộc đàm phán ở Geneve. Theo kế hoạch, sau đó sẽ tổ chức một cuộc họp với phía Nga để cuối cùng làm rõ danh sách các thành viên tham gia cuộc đàm phán. Tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa có thông báo gì.

 Theo nhiều nguồn tin, nhìn chung Mỹ chấp thuận với danh sách của Nga đưa ra. Trong khi đó, trong tuyên bố hôm 26-1, Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Mevlut Cavusoglu cho biết, Ankara sẽ tẩy chay các cuộc hòa đàm, nếu như đảng Liên minh Dân chủ người Kurd được mời tham dự.

Ông Cavusoglu nói: "Đảng Liên minh Dân chủ người Kurd không được phép xuất hiện trong đoàn đàm phán. Đây là quan điểm rõ ràng của Thổ Nhĩ Kỳ". Ankara cho rằng lực lượng này có liên hệ với những phiến quân người Kurd hoạt động bên trong Thổ Nhĩ Kỳ.

Tuyên bố trên của Thổ Nhĩ Kỳ được đưa ra sau khi Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov kịch liệt phản đối yêu cầu của Thổ Nhĩ Kỳ đòi loại đảng Liên minh Dân chủ người Kurd khỏi danh sách tham gia hòa đàm Syria. Ngoại trưởng Nga khẳng định, đàm phán hòa bình Syria sẽ không thể thành công nếu không có sự tham gia của đại diện người Kurd.

Ở Syria có đến 45 nhóm nổi dậy và đối lập.

Ủy ban Đàm phán Cấp cao đại diện cho liên minh gồm nhóm đối lập chính Liên minh Dân tộc Syria và nhiều phe phái nổi dậy lớn đang tham chiến ở quốc gia Trung Đông này muốn ủy ban này sẽ là đại diện đối lập duy nhất tham gia hòa đàm.

“Tương lai của Syria sẽ được quyết định trên chiến trường chứ không phải ở Geneve”, đó là nhận xét của nhà phân tích địa chính trị Tony Cartalucci. Trong bối cảnh chính quyền của Tổng thống Al-Assad đang thắng thế, một quan chức cấp cao thuộc đảng Baath cầm quyền tại Syria tuyên bố rằng, chính phủ nước này sẽ không có những nhượng bộ mới trong đàm phán hòa bình.

Theo chuyên gia này các cuộc đàm phán hòa bình chỉ là một nỗ lực khác để làm trật hướng các cố gắng của Nga và Chính phủ Syria trong việc tái thiết đất nước này. Washington, NATO và các đồng minh vùng Vịnh vẫn hy vọng Tổng thống Bashar al-Assad từ chức và một thể chế thân phương Tây sẽ lập lại hòa bình ở Damascus.

Ông Cartalucci cho rằng: “Phương Tây và Mỹ nói riêng luôn đề cập đến tình hình ở Syria bằng một giọng hòa giải. Ngoại trưởng John Kerry cũng cố gây ấn tượng khi nói rằng một sự thay đổi thể chế ở Syria sẽ không còn xa nữa. Tất nhiên, những tuyên bố như vậy càng cho thấy Mỹ hy vọng rằng Tổng thống Assad sẽ lùi bước”.

Từ trước đến nay, các đồng minh của Washington lại luôn tìm cách xen ngang vào những nỗ lực của Nga và Chính phủ Syria. Trước khi diễn ra các cuộc đàm phán ở Geneve, Washington và các đồng minh trong khu vực đã tăng cường các hoạt động quân sự ở Syria. Cùng lúc đó, với sự hỗ trợ của Không quân Nga, quân đội Syria đã đánh đuổi được nhiều phiến quân Hồi giáo cực đoan ra khỏi các căn cứ trọng yếu trong nước.

Theo ông Cartalucci, các cuộc đàm phán ở Geneve chỉ là trò “câu giờ”. Nga và Syria nên tiếp tục các nỗ lực giải quyết cuộc khủng hoảng ở Syria bằng các biện pháp ngoại giao cũng như gạt bỏ các rào cản ở Trung Đông. “Đánh bại hoàn toàn các “tay chân” của phương Tây trên chiến trường, bảo vệ biên giới Syria, hình thành lực lượng quân sự để ngăn chặn sự can thiệp vũ trang của phương Tây… là những biện pháp hữu hiệu nhất để đạt được thỏa thuận hòa bình ở Syria”, ông Cartalucci gợi ý.

Nói về kết quả có thể có của cuộc đàm phán ở Geneve, về triển vọng ngăn chặn các hành động quân sự ở Syria, thành viên Liên minh Quốc gia Syria Fuad Eliko nói: "Nếu Iran, Nga, Mỹ, Arab Saudi và Thổ Nhĩ Kỳ khắc phục được những mâu thuẫn và thể hiện ý chí chính trị thống nhất, thì cuộc đàm phán Geneve sẽ phục vụ sự nghiệp hòa bình ở Syria. Nếu điều này không xảy ra thì cuộc chiến sẽ còn kéo dài".

Nhiều nhà phân tích nhận định, cuộc đàm phán lần này nếu diễn ra theo đúng kế hoạch cũng sẽ không mang lại nhiều kết quả vì những bất đồng chưa được giải quyết giữa các bên.