Liên Hợp Quốc kêu gọi tái định hình an ninh toàn cầu

Hỗn loạn trật tự

Phát biểu tại khóa họp của Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc ở Geneva, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres nhận định thế giới đang bước vào “thời kỳ hỗn loạn và biến động nhanh chóng”, trong đó cấu trúc an ninh quốc tế hình thành sau Chiến tranh thế giới thứ hai đứng trước những thử thách ngày càng rõ nét.

Theo ông, trật tự được thiết lập gần 8 thập niên trước từng góp phần duy trì ổn định và hạn chế nguy cơ xung đột quy mô lớn, song hiện nay không còn phản ánh đầy đủ thực tế địa chính trị đang chuyển dịch cũng như bản chất đa chiều của các mối đe dọa an ninh mới.

Người đứng đầu Liên hợp quốc cho rằng môi trường an ninh toàn cầu đã thay đổi cả về phạm vi lẫn tính chất. Bên cạnh các cuộc xung đột kéo dài tại nhiều khu vực, cộng đồng quốc tế còn phải đối mặt với loạt thách thức xuyên biên giới như biến đổi khí hậu, mất an ninh lương thực, dịch bệnh, bất ổn kinh tế và sự phát triển nhanh của công nghệ hiện đại, trong đó có trí tuệ nhân tạo cùng các ứng dụng liên quan đến lĩnh vực quốc phòng.

Trong bối cảnh đó, Tổng Thư ký nhấn mạnh yêu cầu đánh giá lại hiệu quả của các cơ chế hợp tác hiện hành. Ông cảnh báo về xu hướng suy giảm niềm tin vào luật pháp quốc tế và các thiết chế đa phương - những trụ cột quan trọng của hệ thống an ninh sau Thế chiến II.

Khi các chuẩn mực chung bị thách thức hoặc không được thực thi đầy đủ, nguy cơ bất ổn có thể gia tăng, tác động trực tiếp đến hòa bình và an ninh quốc tế. Các báo cáo trình bày tại phiên họp cũng ghi nhận tình trạng bạo lực và khủng hoảng nhân đạo tiếp diễn tại một số khu vực, đặt ra yêu cầu tăng cường phối hợp và trách nhiệm chung ở cấp độ toàn cầu.

Ông Guterres đồng thời nhấn mạnh mối liên hệ chặt chẽ giữa an ninh và quyền con người. Theo quan điểm của Liên hợp quốc, an ninh bền vững không chỉ được hiểu là kiểm soát xung đột, mà còn gắn với việc bảo đảm các quyền cơ bản và thúc đẩy phát triển bao trùm.

Tổng Thư ký kêu gọi cộng đồng quốc tế tiến hành đánh giá toàn diện và thực tế về những biến động đang diễn ra, coi đây là cơ sở cho việc điều chỉnh và hoàn thiện các cơ chế hợp tác hiện có. Ông không đề xuất một mô hình cụ thể, nhưng nhấn mạnh sự cần thiết phải củng cố vai trò của luật pháp quốc tế, nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống Liên hợp quốc và tăng cường hợp tác đa phương trên cơ sở bình đẳng chủ quyền.

Cải tổ đa phương

Tiếp nối các nội dung thảo luận, Tổng Thư ký Liên hợp quốc đặt vấn đề nâng cao năng lực điều phối và thực thi trong toàn hệ thống, coi đây là điều kiện tiên quyết để bảo đảm các cam kết quốc tế được triển khai thực chất. Ông nhấn mạnh yêu cầu tăng cường phối hợp liên ngành, cải thiện cơ chế chia sẻ dữ liệu và chuẩn hóa quy trình phản ứng khẩn cấp, đặc biệt trong bối cảnh khủng hoảng có xu hướng lan rộng và tác động dây chuyền giữa các khu vực. Theo đó, việc củng cố nền tảng tài chính ổn định cho các hoạt động gìn giữ hòa bình, nhân đạo và phát triển là yếu tố then chốt nhằm duy trì tính liên tục của các chương trình hỗ trợ.

Tổng Thư ký lưu ý rằng khoảng cách giữa nhu cầu thực tế và nguồn lực hiện có đang đặt ra sức ép lớn đối với các cơ quan chuyên môn, đòi hỏi sự cam kết rõ ràng hơn từ các quốc gia thành viên trong việc thực hiện nghĩa vụ đóng góp và phối hợp hành động.

Bên cạnh đó, ông đề cao vai trò của khoa học - công nghệ trong hoạch định chính sách, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu xây dựng khung quản trị phù hợp để bảo đảm công nghệ mới được ứng dụng theo hướng an toàn, minh bạch và phục vụ lợi ích chung. Việc tăng cường năng lực phân tích chiến lược, dự báo xu hướng và chia sẻ tri thức giữa các quốc gia được xem là nền tảng để nâng cao chất lượng quyết sách ở cấp độ toàn cầu.

Từ những định hướng cụ thể này, Liên hợp quốc tiếp tục theo đuổi cách tiếp cận mang tính hệ thống trong quản trị toàn cầu. Trọng tâm không chỉ dừng ở xử lý các điểm nóng trước mắt, mà hướng tới củng cố nền tảng vận hành dài hạn của các cơ chế hợp tác quốc tế. Thông điệp xuyên suốt là yêu cầu tăng cường hiệu quả thực thi, bảo đảm nguồn lực bền vững và nâng cao năng lực dự báo chiến lược.

Việc đề cao kỷ luật thực thi cam kết, gắn với minh bạch và trách nhiệm giải trình, thể hiện nỗ lực củng cố lòng tin giữa các quốc gia và các thiết chế đa phương. Trong bối cảnh cạnh tranh lợi ích vẫn đan xen, duy trì đối thoại thực chất được xem là “van an toàn” giúp kiểm soát rủi ro, ngăn ngừa hiểu lầm chiến lược và mở rộng dư địa cho các giải pháp dựa trên đồng thuận.

Về dài hạn, những định hướng này gợi mở một mục tiêu lớn hơn: hình thành cơ chế điều phối đủ linh hoạt để thích ứng với các biến động kinh tế, công nghệ và an ninh phi truyền thống đang tái định hình môi trường quốc tế. Khi khả năng dự báo, điều chỉnh và hợp tác được nâng lên, hệ thống toàn cầu mới có thể vận hành ổn định, qua đó giữ vững nền tảng hòa bình và phát triển bền vững trong giai đoạn chuyển tiếp nhiều thử thách.