Sau 5 tuần giao tranh khốc liệt làm rung chuyển thị trường toàn cầu, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Ngoại trưởng Marco Rubio bất ngờ đưa ra những tuyên bố làm dấy lên triển vọng chấm dứt xung đột với Iran. Tuy nhiên, khi khói lửa vẫn bao trùm eo biển Hormuz và nhiều khu vực tại Trung Đông, ranh giới giữa ngoại giao và leo thang quân sự vẫn mong manh hơn bao giờ hết.

Gần đây, tối hậu thư của Iran nhằm vào các trường đại học Mỹ tại Trung Đông cho thấy rõ cách Tehran vận dụng chiến lược “leo thang có kiểm soát”. Bằng việc mở rộng mục tiêu sang cả lĩnh vực dân sự mang tính biểu tượng, Iran không chỉ gia tăng sức ép tâm lý và chính trị, mà còn phát đi thông điệp rằng phạm vi răn đe đã vượt ra ngoài không gian quân sự truyền thống.

Đúng một tháng kể từ khi xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran bùng phát, ngày 28/3, lực lượng Houthi phóng tên lửa tấn công Israel, đánh dấu lần đầu tiên tham gia trực tiếp vào cuộc chiến. Động thái này đẩy xung đột Trung Đông tới hai ngã rẽ: hoặc lan rộng ra toàn khu vực, hoặc hạ nhiệt thông qua các nỗ lực ngoại giao.

Việc Trung Quốc khởi động các cuộc điều tra thương mại vào Mỹ sau những cáo buộc của Washington rằng công ty của Bắc Kinh cung cấp thiết bị sản xuất chip cho Iran dường như đang ngầm cho thấy sự điều chỉnh đáng chú ý trong quan hệ Mỹ - Trung, trong đó bao gồm gia tăng sức ép trên nhiều lĩnh vực nhưng vẫn duy trì kiểm soát nhằm tránh leo thang căng thẳng.

Những phán quyết mới đây của tòa án tại Mỹ buộc các tập đoàn công nghệ lớn như Meta và Google bồi thường thiệt hại liên quan đến sức khỏe tâm thần của người dùng trẻ tuổi đang được xem là dấu mốc quan trọng, có thể làm lung lay nền tảng pháp lý lâu nay bảo vệ các công ty công nghệ khỏi trách nhiệm đối với nội dung trên nền tảng của mình.

Những thông điệp đối nghịch phát đi từ Washington và Tehran đang bộc lộ sự khác biệt rõ nét trong tiến trình hướng tới một thỏa thuận ngừng bắn tại Trung Đông. Trong khi phía Mỹ đưa ra các tín hiệu tích cực, Iran lại khẳng định giờ chưa phải lúc. Theo giới chuyên gia, sự “lệch pha" này phản ánh lộ trình hòa bình tại khu vực không chỉ phụ thuộc vào thiện chí chính trị, mà còn chịu tác động sâu sắc từ lợi ích chiến lược và diễn biến phức tạp trên thực địa.

Trong khi châu Âu quyết tâm giảm phụ thuộc vào khí đốt Nga, các nền kinh tế châu Á đang gấp rút đa dạng hóa nguồn cung năng lượng trong bối cảnh Trung Đông bất ổn. Sự dịch chuyển trái chiều này tạo ra một “khoảng trống chiến lược” mở cơ hội cho Moskva.

Một vụ nổ lớn xảy ra ngày 23/3 tại nhà máy lọc dầu của tập đoàn Valero ở thành phố Port Arthur, bang Texas (Mỹ) đã làm rung chuyển khu vực lân cận, làm dấy lên hồi chuông cảnh báo về an toàn lao động, đặc biệt tại các cơ sở sản xuất năng lượng của nền kinh tế lớn nhất thế giới. 

Quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump tạm hoãn các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran đang tạo ra một khoảng “dễ thở” tạm thời trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông leo thang. Tuy nhiên, các tín hiệu trái chiều từ hai phía cùng diễn biến phức tạp trên thực địa cho thấy nguy cơ xung đột vẫn hiện hữu, trong khi cộng đồng quốc tế nỗ lực thúc đẩy giải pháp ngoại giao nhằm ngăn chặn khủng hoảng lan rộng.

Xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đã bước sang tuần thứ 4 với không một động thái hạ nhiệt từ tất cả các bên. Hơn thế, “tối hậu thư” của Mỹ nhắm thẳng vào các nhà máy điện của Iran, và tuyên bố đe doạ đạp trả các cơ sở năng lượng của Mỹ và Israel do Tehran đưa ra dường như đang đẩy xung đột sang một cục diện mới khi năng lượng vừa là mục tiêu, vừa là vũ khí.

Cuộc không kích nhằm vào cơ sở hạt nhân Natanz của Iran do Mỹ và Israel tiến hành đang đẩy căng thẳng tại Trung Đông lên một nấc thang mới, khi các mục tiêu hạt nhân – vốn được xem là “lằn ranh đỏ” – bị đưa vào danh sách tấn công trực tiếp, làm gia tăng nguy cơ xung đột vượt khỏi kiểm soát.

Trước sức ép liên tục từ chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc thành lập một liên minh quân sự để đảm bảo eo biển Hormuz thông suốt, các cường quốc châu Âu đã chọn một lối đi riêng - một trong những lần hiếm hoi trong lịch sử hiện đại, các đồng minh thân cận nhất của Mỹ đồng thanh khước từ một chiến dịch quân sự quy mô lớn do Washington dẫn đầu.

Như một mồi lửa mới châm vào cuộc khủng hoảng vốn chưa hề hạ nhiệt, vụ tấn công vào thủ đô Kabul làm hơn 400 người chết mà phía Pakistan cáo buộc Afghanistan thực hiện đang đẩy mối quan hệ song phương tới sát ngưỡng đổ vỡ. Mọi nỗ lực hạ nhiệt xung đột trở nên khó khăn khi cả hai nước đều bị cuốn vào vòng xoáy trả đũa thay vì đối thoại.

Trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt khiến eo biển Hormuz vẫn trong trạng thái rủi ro cao đối với dòng chảy năng lượng toàn cầu, một tín hiệu tích cực vừa được phát đi từ Brussels. Cao ủy phụ trách chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu (EU) Kaja Kallas cho biết, bà đã thảo luận với Tổng Thư ký Liên hợp quốc về một sáng kiến nhằm khơi thông eo biển huyết mạch này.

Lời kêu gọi của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc các quốc gia điều tàu chiến tham gia hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz đến nay vẫn chưa nhận được cam kết cụ thể nào, trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại Trung Đông khiến giá dầu thế giới tăng mạnh.

Thị trường năng lượng toàn cầu đang đứng trước một trong những thời điểm khó khăn nhất trong nhiều năm qua khi căng thẳng tại Trung Đông khiến tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng – eo biển Hormuz – gần như tê liệt. Hàng trăm tàu chở dầu phải neo đậu ở hai đầu tuyến hàng hải chiến lược này, đẩy giá dầu thế giới vượt mốc 100 USD/thùng – mức cao nhất kể từ năm 2022.