Chính quyền ông Trump trông đợi gì từ các cuộc bầu cử ở Mỹ Latin?

Yếu tố tác động từ ông Trump

Trong nhiệm kỳ 2, ông Trump tìm cách mở rộng ảnh hưởng trong khu vực, gây áp lực lên một số quốc gia Trung Mỹ để tiếp nhận những người di cư bị trục xuất từ các quốc gia khác, lật đổ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro, tìm cách dàn dựng sự sụp đổ của chế độ Cuba một phần thông qua việc phong tỏa dầu mỏ và công khai đe dọa các quốc gia không bầu chọn ứng cử viên mà ông ưa thích.

“Ông Trump đang tập trung vào việc định vị mình là người lãnh đạo toàn bộ Tây bán cầu. Là một phần của điều này, ông ấy không chấp nhận những cuộc đối đầu chính trị hoặc tư tưởng công khai với các nguyên tắc cốt lõi của mình”, chuyên gia quan hệ quốc tế Abelardo Rodríguez Sumano, nhà nghiên cứu tại Đại học Ibero-American ở Mexico, cho biết. “Ông ta đang tìm kiếm sự đồng thuận; ông ta muốn sự phục tùng tuyệt đối”.

Phó thư ký báo chí Nhà Trắng Anna Kelly cho biết: “Sau nhiều năm bị bỏ bê, Tổng thống Trump đã thiết lập ‘Học thuyết Donroe’ để khôi phục vị thế thống trị của Mỹ ở Tây bán cầu”. Bà dẫn chứng “thành công to lớn” trong việc bảo đảm an ninh biên giới phía Nam của Mỹ, hợp tác với các nước Mỹ Latin để đánh bại các băng đảng ma túy và đạt được “hợp tác kinh tế mang tính lịch sử với Venezuela” sau khi lật đổ Tổng thống Nicolas Maduro.

Tại Honduras cuối năm ngoái, ông Trump cảnh báo rằng nếu ông Nasry Asfura không thắng cử tổng thống, ông sẽ không hợp tác với nhà lãnh đạo mới của nước này. Trong cuộc bầu cử lập pháp ở Argentina, ông đã đặt điều kiện cho viện trợ kinh tế của Washington là đảng của Tổng thống Javier Milei phải thắng. Trong cả hai trường hợp, kết quả mong muốn của ông đều đạt được.

Theo giáo sư Farid Kahhat tại Đại học Công giáo Peru, “ông Trump về cơ bản đang ép buộc cử tri” trong khu vực. Ở Honduras, “sự ép buộc diễn ra trắng trợn” do tác động mà các chính sách nhập cư nghiêm ngặt hơn của Mỹ và việc đe dọa đình chỉ viện trợ có thể gây ra đối với kiều hối, một thành phần quan trọng của nền kinh tế nước này.

Các nhà phân tích cho rằng rất có thể ông Trump sẽ can thiệp trực tiếp vào các cuộc bầu cử sắp tới ở Colombia và Brazil, cả hai nước hiện đang được điều hành bởi các nhà lãnh đạo cánh tả. Tại các quốc gia như Colombia, phong cách đối đầu của ông Trump có thể phản tác dụng. Vì thế, các chuyên gia cho rằng ông Trump đã thay đổi thái độ đối đầu của mình đối với Tổng thống Gustavo Petro trong năm bầu cử.

Sandra Borda, phó giáo sư tại Đại học Andes ở Bogotá, cho biết ông Trump “đang bắt đầu nhận ra” rằng can thiệp quá mạnh tay “có thể đẩy cử tri theo hướng ngược lại”.

Tình hình của Brazil khác biệt đáng kể so với hầu hết các nước láng giềng. Là nền kinh tế lớn nhất ở Mỹ Latin, Brazil có khả năng đối phó với áp lực lớn hơn từ Washington, phối hợp với các cường quốc khác trong khối BRICS. Chuyên gia Rodríguez nói: “Ông Trump đã công khai ủng hộ cựu Tổng thống Jair Bolsonaro, và tôi thấy rõ ràng rằng ông ấy sẽ ủng hộ ứng cử viên tìm cách lật đổ đảng Công nhân” của Tổng thống cánh tả Brazil Luiz Inácio Lula da Silva. Đến nay, chưa có ứng cử viên nào được ông Trump ủng hộ thất bại ở Mỹ Latin.

Những vấn đề nội tại của khu vực

Năm ngoái kết thúc với 3 cuộc bầu cử mà đảng cầm quyền thất bại (ở Bolivia, Chile và Honduras). Nhưng, năm nay bắt đầu với chiến thắng của đảng cầm quyền ở Costa Rica, một kịch bản có thể lặp lại ở các quốc gia khác. Costa Rica đã bầu tổng thống mới, bà Laura Fernández, vào ngày 1/2/2026 và Peru cũng vừa bỏ phiếu vòng 1 vào ngày 12/4. Trong trường hợp của Brazil và Colombia, có khả năng cao, mặc dù không chắc chắn, rằng cánh tả sẽ tiếp tục nắm quyền.

Sự gia tăng hoạt động của tội phạm có tổ chức trong khu vực đã thúc đẩy các đề xuất cứng rắn từ các ứng cử viên. Với mức độ thực hiện khác nhau, mô hình cứng rắn chống tội phạm được Tổng thống Nayib Bukele áp dụng ở El Salvador đã trở thành chuẩn mực cho các ứng cử viên ủng hộ việc kiểm soát lãnh thổ chặt chẽ hơn và điều kiện nhà tù khắc nghiệt hơn. Ngay cả ở các quốc gia như Chile và Costa Rica, vốn được coi là những quốc gia có trật tự với ít vấn đề an ninh hơn so với các nước láng giềng trong nhiều thập kỷ, vấn đề này vẫn là trọng tâm của các chiến dịch tranh cử.

4 quốc gia tổ chức bầu cử sau Costa Rica đều đang đối mặt với những vấn đề an ninh nghiêm trọng hơn.

Ở Peru và Colombia, sự phản đối ngày càng tăng đối với giới tinh hoa truyền thống đã gây ra sự phân mảnh trong các đảng chính trị. Tại một thời điểm, 80 người đã bày tỏ ý định tranh cử tổng thống ở Colombia để kế nhiệm ông Petro. Những người ngoài cuộc và các ứng cử viên chống lại giới cầm quyền “sẽ tiếp tục tồn tại chừng nào uy tín của tầng lớp chính trị còn tiếp tục bị xói mòn”, phó giáo sư Borda nói. Còn giáo sư Kahhat thì tin rằng sự phân mảnh đang diễn ra nhiều hơn giữa phe trung dung và phe cánh hữu.

Ở Peru, một quốc gia có tỷ lệ thay đổi tổng thống cao, tình hình lại khác. Trong số 35 ứng cử viên tranh cử vòng đầu tiên của cuộc bầu cử tổng thống hôm 12/4, không ai đạt được 20% trong các cuộc thăm dò mới nhất, điều đó có nghĩa là bất kỳ ứng cử viên nào chỉ đạt được 8% trong các cuộc thăm dò đều có cơ hội cao lọt vào vòng hai.

Với sự tái cấu trúc của quan hệ quốc tế, khu vực Mỹ Latin đang cố gắng định nghĩa lại vị thế của mình trên vũ đài chính trị trong khi thích ứng với trật tự mới mà chính quyền của ông Trump tìm cách áp đặt. “Mọi thứ đang diễn ra cùng một lúc”, chuyên gia Rodríguez nói. “Một khi Mỹ xác định lục địa này là phạm vi ảnh hưởng của mình, các chính phủ ở Mỹ Latin đều đang thích ứng với điều đó”.