Thái Lan trước cơ hội chuyển mình

Khi người Thái chuẩn bị bỏ phiếu để bầu ra chính phủ mới, người dân miền Nam cho rằng lời hứa xây dựng cầu cạn nối vịnh Thái Lan với Ấn Độ Dương giờ đây có vẻ hão huyền. Dự án cầu cạn trị giá hàng tỷ USD xuyên qua eo biển phía Nam Thái Lan để rút ngắn thời gian vận chuyển giữa các tuyến vận tải biển chính của châu Á hiện đã rơi vào bế tắc vì vướng vào cuộc khủng hoảng chính trị.

Rung, chủ một khu nghỉ dưỡng ở tỉnh Chumphon - trung tâm của dự án - cho biết: “Chúng tôi đã rao bán khu nghỉ dưỡng khi dự án được công bố, nhưng chúng tôi sắp có chính phủ thứ tư rồi và chính phủ này vẫn chưa bắt đầu. Tất cả các khu đất xung quanh tôi đã được rao bán từ sớm, nhưng chúng tôi vẫn đang chờ người mua”.

Ngày 8/2, cử tri Thái Lan sẽ tìm cách tái thiết nền kinh tế sau thập kỷ suy thoái, được thể hiện rõ qua các chỉ số yếu kém, mà một phần do tình trạng bất ổn chính trị kinh niên gây ra. Gần đây, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Thái Lan Vitai Ratanakorn cho biết tăng trưởng kinh tế năm 2026 có thể chỉ đạt từ 1,5-1,7%, mức thấp nhất trong thập kỷ qua và thấp hơn nhiều so với dự báo của các nước láng giềng trong khu vực.

Tình trạng chậm trễ kéo dài của các siêu dự án, từ cầu cạn đến đường sắt cao tốc - diễn ra thường xuyên mặc dù các tập đoàn độc quyền tại Thái Lan được giao trọng trách phát triển đã nhận được nguồn tài trợ dồi dào từ tiền thuế của dân. Các nhà phê bình cho rằng các tiêu chuẩn giám sát an toàn và chuyên môn đã giảm sút khi chỉ ra 2 vụ sập cần cẩu trong các dự án do nhà nước tài trợ khiến hàng chục người thiệt mạng hồi giữa tháng 1/2026.

Trong khi đó, theo Vitai Ratanakorn, chủ nghĩa thân hữu và tham nhũng phát triển mạnh mẽ, nuôi dưỡng nền kinh tế ngầm đe dọa lấn át nền kinh tế chính thức. Khemthong Tonsakulrungruang - trợ lý giáo sư tại Khoa Chính trị học của Đại học Chulalongkorn (Thái Lan) - nhận định: “Nhiều người cảm thấy Thái Lan đã đạt đến điểm tới hạn không thể đảo ngược. 10 năm qua là thời kỳ suy thoái của tất cả các cơ chế nhà nước thiết yếu. Tham nhũng tràn lan và cơ chế trách nhiệm bị bỏ ngỏ”.

Tình trạng bất ổn này đang ảnh hưởng đến người dân Thái Lan trên mọi lĩnh vực. Các doanh nghiệp nhỏ đang chật vật xoay xở trong nền kinh tế bị thu hẹp, trong khi người lao động đang chìm trong nợ nần không thể trả nổi. Giáo viên phải xoay xở với ngân sách eo hẹp hơn so với nhu cầu của học sinh - những người mà nếu hoàn thành chương trình học sẽ bước vào một xã hội già hóa với quá ít người lao động, được trang bị quá ít kỹ năng. Cuối cùng, điều này được phản ánh trên chính trường Thái Lan - nơi mong muốn của giới trẻ về việc điều chỉnh hướng đi đã bị bộ máy cầm quyền cũ kìm hãm. Tuy nhiên, theo Khemthong Tonsakulrungruang, hy vọng đến từ sức mạnh của lá phiếu. “Cuộc bầu cử này là cơ hội để xoay chuyển tình hình đất nước”.

Thủ tướng Anutin Charnvirakul - người hết sức trung thành với Hoàng gia và được nhiều nhà quan sát Thái Lan cho rằng đang có lợi thế để thành lập chính phủ tiếp theo - khẳng định ông là người phù hợp cho công việc này.

Ông cam kết sẽ mang lại sự ổn định chính trị và sức sống kinh tế cho Thái Lan. Với tư cách người đứng đầu đảng Bhumjaithai (Tự hào Thái Lan), ông Anutin đã giành được sự ủng hộ của rất nhiều trong số những gia tộc chính trị lớn nhất - vốn thường nắm giữ các ghế đại diện khu vực trong mỗi chính phủ. Lợi thế đó càng được củng cố bởi làn sóng dân tộc chủ nghĩa kể từ cuộc chiến biên giới với Campuchia. Trong cuộc vận động tranh cử gần đây, ông nói: “Nếu các bạn cho tôi 4 năm, các bạn sẽ cầu xin tôi dừng lại, vì các bạn sẽ giàu đến nỗi không có chỗ để cất tiền”.

Nhóm của ông Anutin cũng cam kết sẽ hiện thực hóa dự án cầu cạn. Song, các nhà phê bình cho rằng ông chỉ là người mới nhất trong hàng ngũ những gương mặt đại diện phục vụ lợi ích của giới tinh hoa, chế độ quân chủ, quân đội và các nhà tài phiệt. Thế lực cầm quyền đó đã ủng hộ 2 cuộc đảo chính kể từ năm 2001 và nhiều phán quyết của tòa án, theo đó chỉ có một thủ tướng được bầu trực tiếp là ông Thaksin Shinawatra phục vụ trọn vẹn nhiệm kỳ 4 năm trong thời gian đó.

Paul Chambers - chuyên gia về quân đội và chính trị Thái Lan tại Viện nghiên cứu Đông Nam Á - cho biết sự hỗn loạn trong những năm tháng mất mát của Thái Lan đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho nền kinh tế Thái Lan và chia rẽ sâu sắc người dân Thái Lan. Nếu không có sự thay đổi bất ngờ vào phút cuối thì cuộc bầu cử ngày 8/2 dường như là cuộc chiến tranh giành nhiều ghế nhất tại Hạ viện giữa đảng Bhumjaithai của ông Anutin và đảng Nhân dân theo đường lối cải cách - vốn hướng đến giới trẻ và là khắc tinh của giới tinh hoa.

Trên chính trường Thái Lan, chỉ cần chiếm đa số với 251 trên tổng số 500 ghế tại Hạ viện trở lên là đủ để thành lập chính phủ. Tuy nhiên, giới phân tích dự đoán rằng không đảng nào có thể một mình làm được điều đó - nghĩa là họ sẽ cần sự hậu thuẫn của các nhóm đối thủ. Bất cứ ai lãnh đạo chính phủ tiếp theo đều phải gặp vấn đề điều hướng trật tự toàn cầu bị chia rẽ, đảo lộn bởi thuế quan của Washington và các lập trường ngoại giao thiếu nhất quán. Những người ủng hộ Thái Lan cho rằng hàng tỷ USD đổ vào các trung tâm dữ liệu, bảng mạch in và sản xuất xe điện cho thấy các nhà đầu tư nước ngoài vẫn nhìn thấy lợi ích của một quốc gia tầm trung có kết nối tốt.