Bi hài trào lưu vẽ chân dung chính mình

Quả đắng đu trend “chân dung tự họa”

Trên các diễn đàn và nền tảng mạng xã hội hiện nay, phong trào “tự họa chân dung chính mình” bằng AI đang nhộn nhịp và sôi nổi. Chị em có thể dành ra cả buổi suy nghĩ để tìm kiếm những tút hay, những phong cảnh gắn vào bức chân dung của mình sao cho sinh động, lạ mắt và độc đáo nhằm đu trend với thiên hạ.

Chị Hạ Ngân (30 tuổi, nhân viên văn phòng tại TP Hồ Chí Minh), người vốn mê du lịch hoang dã, mê một lần được đặt chân đến các nước châu Âu nhưng vì chưa có điều kiện nên chị đã nhờ họa sĩ AI vẽ một bức tự họa có khu rừng tuyệt đẹp bên trời Âu. Sau khi có tranh, chị Hạ Ngân dành một buổi làm video kể câu chuyện trưởng thành của bản thân. Người xem sẽ thấy được gần như tất cả “bảng kê khai lý lịch” gia phả dòng tộc, quê quán, anh chị em cùng những ước mơ, nỗi buồn của Hạ Ngân.

“Tôi muốn lưu giữ khoảnh khắc này trên trang cá nhân của mình như cách lưu lại kỷ niệm, hồi ức bằng hình ảnh và nó sẽ không thất lạc được”, chị Hạ Ngân chia sẻ.

Nhiều người xem “cuộc đời qua ảnh tự họa” của chị Ngân cũng muốn làm theo và cứ thế, phong trào “vẽ tranh chính mình” sôi nổi khắp cõi mạng. Thúy Nga (22 tuổi, sinh viên năm cuối ngành du lịch, quê Đồng Nai) cũng vừa háo hức tung lên trang cá nhân và hội nhóm liên kết bức tranh tuyệt đẹp do họa sĩ AI vẽ cảnh Thúy Nga đang đứng trước một đoàn người đi du lịch ở bãi biển. “Em học hướng dẫn viên du lịch làm bức tranh này để gắn vào trang Facebook, Zalo của mình, nó sẽ rất ý nghĩa mà em không cần phải giới thiệu hay quảng cáo về bản thân”, Thúy Nga cho biết.

Để tạo ra bức ảnh ký họa chân thực và sát sườn nhất, người dùng phải “khai báo” tất cả những thông tin cơ bản của mình, điều này đã vô tình cho phép AI khai thác không giới hạn hồ sơ cá nhân. Chỉ bằng một câu lệnh đơn giản, AI có thể tổng hợp hàng loạt thông tin nhạy cảm, bao gồm chi tiết công việc, tên công ty, logo doanh nghiệp, chức danh và trách nhiệm chuyên môn, đời tư cá nhân, nơi ở, thói quen hàng ngày, sở thích, mối quan hệ và các địa điểm thường lui tới…Vì vậy, không bất ngờ khi một người đang say mê theo trend “tự họa chân dung” vô tình mở toang cánh cửa cho kẻ xấu lẻn vào nhà, lấy cắp toàn bộ thông tin để thực hiện việc lừa đảo.

Sau màn đu trend bức chân dung tự họa rự rỡ nhất cuộc đời, trang cá nhân của chị Bích Thủy (29 tuổi, quê Đồng Nai, kinh doanh online) tăng vọt lượt tương tác. Nhiều người kết bạn, nhiều người lạ nhắn tin làm quen khiến chị cảm thấy có nhiều động lực để đam mê hơn nữa với mạng xã hội.

“Tôi thấy chị em rần rần tung ảnh tự họa, mỗi người một kiểu đều rất đẹp, có thể ghép chúng vào bất cứ điều gì mình thích. Tôi bán mỹ phẩm làm đẹp, mỗi lần livestream phải chuẩn bị trang phục rất cầu kỳ nên sẵn có họa sĩ AI tôi nhờ vẽ cho mình bộ combo ảnh chân dung, một bức vận váy công chúa thời xưa, một áo dài duyên dáng, một diện vest chuẩn chỉnh doanh nhân, những bức ảnh đó được lồng ghép vào shop hàng của tôi. Thế là mỗi lần quảng cáo bán hàng, tôi không cần phải lo trang phục mà vẫn rất đẹp và tự tin”, chị Bích Thủy khoe những dấu ấn nổi bật của trào lưu “vẽ chân dung chính mình”.

Thành công ban đầu với chị Thủy là số người lạ kết bạn tăng lên, số đơn hàng mua cũng nhiều hơn nhưng vẫn không kéo lại được cú lừa vừa đau xót lại vừa cay đắng. Trong số những người lạ làm quen, có đối tượng xưng là đại lý phân phối mỹ phẩm Hàn Quốc, muốn hợp tác làm ăn với chị Thủy. Quá trình trao đổi, người này biết rõ về chị Thủy, gia đình chị cũng như các mối quan hệ làm ăn.

Để củng cố niềm tin, họ gửi cho chị Thủy các giấy tờ liên quan đến sản phẩm chính hãng, cũng như một số mặt hàng mà chị đã và đang bán. Chị Thủy thấy vậy nên rất yên tâm, bắt tay làm ăn. Hai đơn hàng đầu, mọi chuyện diễn ra nhanh chóng, thuận lợi, tiền tươi thóc thật đúng hẹn. Đến đơn thứ 3, họ lấy lý do sắp tới công ty bên Hàn Quốc có chương trình tri ân đại lý rất lớn, đang khuyến mãi sâu nhiều lô hàng nên đề nghị chị Thủy thu gom để bán cả năm. Tin tưởng, chị Thủy đồng ý ký hợp đồng online thông qua việc truy cập vào đường link do đối tượng cung cấp và chuyển cọc hơn 100 triệu đồng.

“Một tuần sau, họ thông báo hàng mắc kẹt tại hải quan do vướng một số thủ tục, yêu cầu tôi chuyển tiền ứng để bên kia lo giải quyết, sau này sẽ cấn trừ vào hợp đồng. Mọi trao đổi họ đều gửi cho tôi giấy tờ chứng minh. Tôi tiếp tục chuyển thêm 50 triệu nữa, nhưng hàng vẫn chưa về, họ hứa ngày mai lại ngày mốt. Tôi bắt đầu nghi ngờ thì đã muộn, tiền mất trắng, tài khoản thì bị chiếm quyền truy cập”, chị Bích Thủy kể cú lừa sau khi đu trend “vẽ chân dung cuộc đời bằng AI”.

Cùng là nạn nhân của những bức ký họa chân dung, anh Hoàng Thanh Khánh (35 tuổi, quê Lâm Đồng) lại gặp phải tình cảnh cười ra nước mắt khi bị “đồng hương AI” dẫn mũi. Theo đó, anh Khánh làm nghề sửa chữa điện thoại tại TP Hồ Chí Minh, rảnh rỗi thường xuyên lên mạng và thấy trào lưu “tự họa chân dung” rất mới mẻ, lạ lẫm.

Anh Khánh hào hứng làm hẳn một kịch bản trích ngang bản thân gửi cho “họa sĩ” AI vẽ chân dung. Trong phần tự họa, ngoài thông tin cá nhân, anh Khánh cũng lồng ghép luôn việc đời tư, gia đình. Clip vui nhộn, đúng trend nên được bạn bè thả tim rất nhiều. Vài ngày sau, anh Khánh nhận được nhiều lời mời gọi làm quen, trong đó có cô gái rất xinh đẹp tự nhận cùng quê với anh Khánh.

Quá trình nhắn tin, anh Khánh bất ngờ vì “cô gái” biết rõ tiểu sử cuộc đời của anh, từng làm ở đâu, nghỉ việc khi nào, sở thích ra sao, tình trạng hiện vẫn độc thân. Vì tin là đồng hương của nhau nên anh Khánh thoải mái chia sẻ, không đề phòng gì. Cô ta gửi cho anh Khánh một đường link và nhắn bên CLB đồng hương Lâm Hà đang tổ chức cuộc thi ảnh chân dung ký họa số, khuyên anh tham gia để giao lưu kết nối với nhiều người cùng quê.

Anh Khánh truy cập đường link, làm theo hướng dẫn và cũng hăng hái gửi mấy tấm ảnh chân dung đẹp nhất của mình lên dự thi. Sau cuộc thi, anh được thông báo bức ảnh đạt giải nhất và tiếp tục vào đường link để đăng ký nhận thưởng.

“Khi tôi vừa hoàn thiện xong các bước xác nhận thì tài khoản thông báo bị lỗi, chờ hệ thống xử lý. Cùng với đó, tài khoản ngân hàng của tôi đã bị trừ hết số tiền đang có. Tôi quay lại nhắn tin cho cô bạn đồng hương thì nhận được sự im lặng đáng sợ, mọi nội dung trao đổi trước đó đều biến mất”, anh Khánh kể lại cú sốc khi bị lừa.

Trao thông tin cá nhân cho tội phạm

Thực tế, mỗi bức “tự họa chân dung” do AI thực hiện hay việc livestream trực tiếp trên mạng xã hội đều là những mảnh ghép quan trọng tạo nên một hồ sơ số chi tiết về người dùng. Khi kẻ gian biết chính xác chúng ta làm ở đâu, chức danh là gì hay người thân gồm những ai, cái bẫy lừa đảo sẽ trở nên thuyết phục hơn bao giờ hết. Thay vì những email lừa đảo chung chung, chúng sẽ tạo ra những kịch bản cá nhân hóa nhắm thẳng vào người dùng thông qua việc chiếm đoạt quyền truy cập tài khoản.

Trước đó, qua công tác nắm tình hình trên không gian mạng, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an tỉnh Bắc Ninh phát hiện dấu hiệu bất thường từ một nhóm đối tượng hoạt động tinh vi trên Facebook, Zalo. Thủ đoạn của nhóm này là truy cập các phiên livestream bán hàng, thu thập số điện thoại người đặt mua, rồi tìm cách chiếm quyền sử dụng tài khoản mạng xã hội của nạn nhân.

Cầm đầu đường dây lừa đảo là Nguyễn Văn Quyền (sinh năm 1998, thường trú tại xã Triệu Cơ, tỉnh Quảng Trị, hiện cư trú tại đường Tô Hiệu, phường Hòa Khánh, TP Đà Nẵng).

Kết quả điều tra xác định, ổ nhóm lừa đảo này theo dõi các phiên livestream bán hàng trên mạng xã hội để lấy thông tin người đặt hàng. Sau đó, các đối tượng giả danh là người bán hàng rồi nhắn tin qua messenger yêu cầu người mua truy cập vào đường link do các đối tượng cung cấp. Do tin tưởng nên người mua hàng đã truy cập vào đường link, đồng thời điền đầy đủ các nội dung theo yêu cầu của các đối tượng nên đã bị chiếm đoạt tài khoản mạng xã hội.

Nhóm đối tượng sử dụng điện thoại cá nhân truy cập vào tài khoản Facebook của bị hại thu thập thông tin về mối quan hệ, thói quen sinh hoạt của bị hại rồi dàn dựng kịch bản gian dối, sử dụng tài khoản của bị hại nhắn tin cho bạn bè, người thân của bị hại để xin, mượn, vay tiền. Khi bị hại đồng ý chuyển tiền, các đối tượng trong ổ nhóm liên hệ với Quyền cung cấp tài khoản ngân hàng lừa đảo có tên tài khoản trùng với tài khoản của bị hại. Việc làm này để tránh sự nghi ngờ của các bị hại.

Để thực hiện hành vi che giấu tội phạm, gây khó khăn cho công tác điều tra, các đối tượng đã luân chuyển làm đứt gãy dòng tiền bằng cách rút tiền mặt, sau đó lại nạp vào tài khoản nhiều lần rồi mới chuyển đến tài khoản của đối tượng trực tiếp thực hiện hành vi lừa đảo. Riêng đối tượng Quyền sẽ được hưởng lợi từ hoạt động lừa đảo này từ 7 đến 10%.

Đến nay, Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an tỉnh Bắc Ninh đã xác định, Quyền và 10 đối tượng khác đã lừa đảo chiếm đoạt của các bị hại với số tiền lên tới khoảng 50 tỷ đồng.

Ngày 29/1, Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an tỉnh Bắc Ninh đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Nguyễn Văn Quyền cùng 10 đối tượng khác đều có hộ khẩu thường trú tại tỉnh Quảng Trị về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản để tiếp tục điều tra làm rõ vụ án.

Trước thực trạng rò rỉ thông tin cá nhân đáng báo động thông qua những trào lưu gây sốt hay các hoạt động kinh doanh buôn bán trên nền tảng mạng xã hội, chuyên gia an ninh mạng Võ Đỗ Thắng, Giám đốc Trung tâm An ninh mạng Athena khuyến cáo, người dùng không tải lên những hình ảnh có hiển thị logo, thẻ nhân viên, tài liệu, biển số xe, màn hình máy tính, mặt tiền tòa nhà hoặc bất kỳ yếu tố nào có thể giúp xác định vị trí hoặc suy đoán bạn đang làm cho tổ chức nào.

Không chia sẻ thông tin hoặc hình ảnh của trẻ vị thành niên, không tiết lộ chi tiết gia đình, những thông tin có thể bị lợi dụng để mạo danh người thân hoặc thiết kế các chiêu trò lừa đảo dựa trên yếu tố cảm xúc.

Kiểm tra kỹ chính sách quyền riêng tư và các quyền truy cập của nền tảng trước khi sử dụng, đặc biệt các chính sách liên quan đến việc lưu trữ nội dung và sử dụng dữ liệu cho mục đích huấn luyện hoặc cải thiện dịch vụ. Tăng cường các giải pháp số giúp chủ động bảo vệ bản thân, tổ chức, giúp giảm thiểu rủi ro từ liên kết độc hại, tệp tải xuống nguy hiểm và các chiêu trò lừa đảo liên quan đến các xu hướng này, đồng thời củng cố an toàn cho các thiết bị được sử dụng để tạo và chia sẻ nội dung.