Mạnh tay với xe điện độ, chế

Liên tiếp phát hiện vi phạm

Xe đạp điện thông thường có tốc độ tối đa khoảng 25-30 km/h. Tuy nhiên, nhiều người đã tìm cách can thiệp vào bộ điều tốc, thay pin công suất cao hoặc thay đổi hệ thống động cơ để nâng tốc độ lên 50-70 km/h, thậm chí hơn 100 km/h. Nhưng trên thông số kỹ thuật lại thể hiện motor công suất 240W và đồng hồ tốc độ tối đa chỉ 25km/h. Việc này có thể khiến chiếc xe nhỏ bé trở thành một phương tiện di chuyển như xe máy, nhưng lại không được thiết kế để chịu tải và đảm bảo an toàn khi di chuyển với vận tốc cao.

Nguyên nhân chính của trào lưu này xuất phát từ tâm lý thích thể hiện, đua đòi giữa các học sinh, cùng với sự dễ dàng trong việc tìm mua linh kiện nâng cấp qua mạng xã hội. Chỉ với vài trăm đến vài triệu đồng, các em có thể tìm thấy các bộ kit tăng công suất, pin lithium dung lượng cao, thậm chí cả động cơ điện mạnh hơn. Các hướng dẫn độ xe cũng được chia sẻ rộng rãi trên các nền tảng mạng xã hội khiến việc tự nâng cấp xe trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết.

Quả thật, chỉ cần một cú tìm kiếm trên mạng xã hội, dễ dàng thấy hàng trăm hội nhóm có nội dung liên quan đến độ, chế xe đạp điện. Những nhóm này có từ vài nghìn đến hàng chục nghìn thành viên, phần lớn là học sinh cấp 2, cấp 3 và cả những người chuyên sửa xe trái phép. Các bài viết được đăng trong nhóm chủ yếu là chia sẻ cách độ xe để tăng tốc độ.

Đây cũng là nơi giao lưu, trao đổi, buôn bán pin độ, động cơ công suất lớn, bộ điều tốc chạy lướt giúp xe tăng tốc nhanh hơn bình thường; đồng thời, cũng là nơi giao lưu, mua bán các loại xe đã được độ, chế hoàn chỉnh với nhiều mức giá khác nhau, tùy thuộc vào nhu cầu của người chơi xe. Không ít chủ cửa hàng xe điện vì lợi nhuận và trốn tránh việc đăng ký, kiểm định, đã ngụy trang dưới mác xe đạp điện thô sơ.

Mới đây Đội Quản lý thị trường số 1 (Chi cục Quản lý thị trường TP Hà Nội) kiểm tra đột xuất tại Công ty Cổ phần Sản xuất Thương mại TTFAIR Việt Nam (cụm công nghiệp Thanh Oai), đã phát hiện doanh nghiệp này đang lắp ráp xe đạp trợ lực điện nhãn hiệu “VC BIKE” nhưng sử dụng bộ điều khiển động cơ của xe máy điện loại MDHY 60V. Việc “hoán cải” này khiến phương tiện có thể đạt tốc độ tối đa lên tới 49 km/h, vượt xa giới hạn cho phép đối với xe đạp điện theo quy định hiện hành.

Tại thời điểm kiểm tra, Đội Quản lý thị trường số 1 đã tạm giữ 91 chiếc xe đạp trợ lực điện đã lắp ráp hoàn chỉnh và 82 bộ điều khiển dùng cho xe máy điện đang chuẩn bị đưa vào dây chuyền sản xuất. Song song với kiểm tra hoạt động sản xuất, lực lượng quản lý thị trường cũng tiến hành rà soát hoạt động thương mại điện tử của doanh nghiệp này. Qua đó, phát hiện website có tên miền “xedienttfair.com” tồn tại nhiều vi phạm như: không công bố đầy đủ thông tin về hàng hóa; thiếu thông tin về chủ sở hữu website theo quy định; không hiển thị chính sách bảo vệ thông tin cá nhân; không có cơ chế đảm bảo an toàn, an ninh trong thu thập và sử dụng dữ liệu người tiêu dùng.

Đáng chú ý, website này còn sử dụng các từ ngữ mang tính khẳng định tuyệt đối như “nhất” trong hoạt động quảng cáo nhưng không có tài liệu hợp pháp chứng minh, vi phạm quy định về cung cấp thông tin trên môi trường mạng.

Trước đó, Đội Quản lý thị trường số 1, Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội đã tiến hành kiểm tra đột xuất cơ sở kinh doanh xe điện Tuấn Linh tại số 20, ngõ 12 Khuất Duy Tiến, Hà Nội.

Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện 29 xe đạp điện không có hóa đơn, chứng từ. Trên các phương tiện, thông số kỹ thuật thể hiện motor công suất 240W, công tơ mét giới hạn ở mức 25km/giờ - phù hợp với quy định đối với xe đạp điện, thuộc nhóm phương tiện thô sơ, không phải đăng ký và người điều khiển không cần giấy phép lái xe.

Tuy nhiên, qua kiểm tra thực tế và đấu tranh làm rõ, chủ cơ sở thừa nhận toàn bộ số xe trên đã bị thay đổi kết cấu, sử dụng động cơ có công suất thực tế từ 600W trở lên, vận tốc tối đa có thể đạt tới 60km/giờ. Chủ cơ sở cũng xác nhận việc kinh doanh tại địa chỉ trên, đồng thời sử dụng website  tuanlinhxedienhot.com để bán hàng.

Thống kê năm 2025 của Ủy ban An toàn giao thông quốc gia, 90% số vụ tai nạn giao thông trong những năm gần đây liên quan đến học sinh 16-18 tuổi sử dụng xe đạp điện, xe máy điện; 70% số vụ tai nạn giao thông thương vong liên quan đến học sinh THCS và THPT, cho thấy, xe điện độ chế đang trở thành nỗi ám ảnh với nhiều người khi ngày càng có nhiều vụ tai nạn thương tâm xảy ra.

Cần siết chặt từ các tiệm sửa xe

Theo quan điểm của Luật sư Nguyễn Văn Tuấn - Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS (Thuộc Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội), hiện nay, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 đã quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có hành vi: Cải tạo trái phép; cố ý can thiệp làm sai lệch chỉ số trên đồng hồ báo quãng đường đã chạy của xe ôtô; cắt, hàn, tẩy xóa, đục sửa, đóng lại trái phép số khung, số động cơ của xe cơ giới, xe máy chuyên dùng; Cố ý can thiệp, thay đổi phần mềm điều khiển của xe, động cơ của xe đã được đăng ký với cơ quan quản lý, nhằm mục đích gian lận kết quả kiểm tra, thử nghiệm, kiểm định; thuê, mượn phụ tùng xe cơ giới chỉ để thực hiện việc kiểm định.

Tuy nhiên, điểm vướng nằm ở chỗ: pháp luật hiện nay xử lý khá rõ đối với người điều khiển phương tiện và chủ phương tiện, nhưng lại chưa có một cơ chế đủ trực diện, đủ mạnh để kiểm soát nhóm cơ sở kinh doanh dịch vụ độ chế, can thiệp kỹ thuật, nâng công suất, tháo bỏ hoặc thay đổi kết cấu an toàn của xe, đặc biệt là đối với xe máy điện, xe đạp điện, xe gắn máy đang được giới trẻ sử dụng phổ biến.

Nói cách khác, nếu chỉ phát hiện một chiếc xe đã bị độ khi lưu thông trên đường thì cơ quan chức năng thường xử lý người điều khiển hoặc chủ xe. Nhưng để truy ngược, chứng minh cơ sở nào đã độ, độ những hạng mục nào, có biết mục đích sử dụng xe để đua xe, lạng lách, gây mất an toàn hay không thì lại là vấn đề rất khó trong thực tiễn.

Kẽ hở lớn nhất hiện nay là chưa quản lý được chuỗi hành vi phía sau chiếc xe độ. Một chiếc xe khi ra đường có thể bị xử phạt, nhưng nơi cung cấp linh kiện, nơi can thiệp tốc độ, nơi thay đổi hệ thống điện, phanh, khung, máy, phần mềm điều khiển… lại không bị kiểm soát thường xuyên. Trong khi đó, đây mới là mắt xích tạo ra nguồn phương tiện nguy hiểm cho xã hội.

Bên cạnh đó, nhiều cơ sở thường núp dưới vỏ bọc “sửa chữa xe”, “nâng cấp phụ tùng”, “làm đẹp xe”, “tăng trải nghiệm sử dụng”, nhưng thực chất có thể thực hiện các thao tác làm thay đổi đặc tính kỹ thuật, tốc độ, công suất hoặc mức độ an toàn của phương tiện. Nếu không bắt quả tang, không có tài liệu giao dịch, hóa đơn, tin nhắn, video quảng cáo hoặc lời khai của khách hàng thì rất khó xử lý triệt để.

Theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông trong lĩnh vực giao thông đường bộ; trừ điểm, phục hồi điểm giấy phép lái xe, hành vi "độ" xe sẽ bị xử phạt hành chính với mức phạt nghiêm khắc, tùy thuộc vào loại phương tiện và mức độ vi phạm

Ngoài việc bị áp dụng hình thức xử phạt hành chính, cá nhân, tổ chức thực hiện hành vi "độ" xe có thể bị trừ điểm giấy phép lái xe và bị áp dụng một số biện pháp khắc phục hậu quả. Nhìn ở góc độ xử phạt hành chính, mức phạt đã cao hơn trước và thể hiện quan điểm siết chặt quản lý phương tiện. Tuy nhiên, nếu đặt trong tương quan với hậu quả thực tế mà xe độ chế có thể gây ra, đặc biệt là nguy cơ tai nạn chết người, gây thương tích nghiêm trọng, gây mất trật tự công cộng, thì mức phạt vẫn chưa đủ sức răn đe.

Vấn đề không chỉ nằm ở số tiền phạt, mà còn ở việc xử phạt hiện nay vẫn thiên về hậu kiểm. Tức là chỉ khi xe đã được độ, đã lưu thông ngoài đường, thậm chí đã gây tai nạn hoặc bị lực lượng chức năng phát hiện thì mới xử lý. Trong khi đó, hoạt động độ chế lại diễn ra trước đó, tại các cơ sở sửa chữa, các điểm cung cấp linh kiện, các nhóm mua bán phụ tùng hoặc các kênh quảng cáo trên mạng xã hội.

Đối với “lò độ”, nếu chỉ xử phạt hành chính ở mức thông thường, không đình chỉ hoạt động, không tịch thu tang vật, không buộc khắc phục triệt để, không xử lý cả hành vi quảng cáo, chào mời dịch vụ độ trái phép thì rất khó chặn tận gốc. Bởi lợi nhuận từ việc độ xe, bán linh kiện, nâng công suất, mở giới hạn tốc độ có thể lớn hơn nhiều so với nguy cơ bị phạt.

Cũng theo Luật sư Nguyễn Văn Tuấn, mức phạt hiện nay đối với chủ phương tiện có tác dụng nhất định, nhưng chưa đủ nếu chỉ dừng ở người sử dụng xe. Muốn răn đe hiệu quả thì phải xử lý đồng thời cả ba nhóm: người điều khiển xe độ, chủ phương tiện và cơ sở thực hiện việc độ chế trái phép. Nếu chỉ xử lý phần ngọn là chiếc xe ngoài đường, còn phần gốc là nơi độ xe vẫn tồn tại thì tình trạng này sẽ khó giảm bền vững. Để xử lý tận gốc tình trạng độ chế xe trái phép, cần chuyển cách quản lý từ “bắt xe độ ngoài đường” sang “kiểm soát cả hệ sinh thái độ xe”. Nếu chỉ xử lý người điều khiển phương tiện thì mới xử lý phần ngọn; muốn hiệu quả phải kiểm soát cả cơ sở thực hiện độ chế, nguồn linh kiện, hoạt động quảng cáo và trách nhiệm của các nền tảng trung gian.

Thứ nhất, cần có quy định riêng về điều kiện hoạt động đối với cơ sở sửa chữa, cải tạo, can thiệp kỹ thuật đối với xe máy, xe gắn máy, xe máy điện, xe đạp điện. Những cơ sở này phải đăng ký ngành nghề rõ ràng, có địa điểm kinh doanh, có sổ theo dõi dịch vụ, có hóa đơn, chứng từ phụ tùng và chịu trách nhiệm về hạng mục kỹ thuật đã thực hiện.

Thứ hai, cần quy định rõ danh mục hành vi bị cấm đối với cơ sở sửa chữa, bao gồm: nâng công suất trái phép, mở giới hạn tốc độ, thay đổi hệ thống phanh, thay đổi kết cấu khung, máy, hệ thống điện, can thiệp phần mềm điều khiển, tháo bỏ hoặc làm mất tác dụng thiết bị an toàn, lắp đặt thiết bị làm phương tiện không còn phù hợp với thiết kế ban đầu hoặc không bảo đảm an toàn kỹ thuật khi tham gia giao thông.

Thứ ba, cần tăng chế tài đối với cơ sở trực tiếp thực hiện việc độ chế trái phép. Ngoài phạt tiền, cần bổ sung các biện pháp như đình chỉ hoạt động có thời hạn, tịch thu tang vật, buộc tháo bỏ bộ phận độ chế, buộc khôi phục tình trạng kỹ thuật ban đầu, thu hồi giấy phép kinh doanh trong trường hợp tái phạm hoặc gây hậu quả nghiêm trọng.

Thứ tư, cần xử lý mạnh hoạt động quảng cáo, chào mời dịch vụ độ xe trái phép trên mạng xã hội. Hiện nay, nhiều hành vi độ chế không diễn ra công khai dưới biển hiệu lớn, nhưng lại được quảng bá rất mạnh qua video, hội nhóm, livestream, tin nhắn riêng. Nếu không kiểm soát không gian mạng thì rất khó phát hiện, ngăn chặn sớm.

Thứ năm, cần có cơ chế phối hợp giữa công an giao thông, quản lý thị trường, cơ quan đăng ký kinh doanh, chính quyền địa phương và nhà trường. Đặc biệt với xe máy điện, xe đạp điện do học sinh sử dụng, việc quản lý không thể chỉ đặt lên vai lực lượng cảnh sát giao thông, mà cần có sự phối hợp từ gia đình, nhà trường và chính quyền cơ sở.

Thứ sáu, trong các vụ tai nạn nghiêm trọng liên quan đến xe độ chế, cơ quan điều tra cần làm rõ nguồn gốc việc độ xe: độ ở đâu, ai thực hiện, độ những hạng mục nào, có biết mục đích sử dụng xe hay không, việc độ chế có làm tăng nguy cơ tai nạn hay không. Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 cũng yêu cầu việc điều tra tai nạn phải làm rõ nguyên nhân, lỗi và các điều kiện liên quan trực tiếp đến vụ tai nạn; đây là cơ sở quan trọng để truy trách nhiệm không chỉ người điều khiển mà cả các chủ thể liên quan nếu có căn cứ.

“Cần nhìn nhận hoạt động độ chế xe trái phép không đơn thuần là một vi phạm kỹ thuật nhỏ. Trong nhiều trường hợp, đây là hành vi tạo ra nguồn nguy hiểm cao độ cho xã hội. Vì vậy, pháp luật cần có cơ chế quản lý theo hướng phòng ngừa từ sớm, xử lý đúng chủ thể, đúng hành vi và đúng mức độ nguy hiểm. Chỉ khi “lò độ”, người sử dụng xe độ và các bên hỗ trợ cùng bị đặt dưới cơ chế kiểm soát chặt chẽ thì mới có thể hạn chế thực chất tình trạng tai nạn thương tâm do xe độ chế gây ra”, luật sư Nguyễn Văn Tuấn nhấn mạnh.